Η διατήρηση της ιστορικής συνείδησης ως πράξη αντίστασης του Δημήτρη Μπαλτά, Δρ Φιλοσοφίας΄

Η διατήρηση της ιστορικής συνείδησης ως πράξη αντίστασης





Εάν η μνήμη του ανθρώπου είναι κριτήριο της ταυτότητάς του, τότε η απώλεια της ιστορικής μνή­μης θα πρέπει να σημαίνει απώλεια και της ιστορικής ταυτότητας. Στο πλαίσιο της ισοπεδωτικής παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας και εξ αιτίας της καταναλωτικής συνείδη­σης και της γενικότερης πολιτιστικής σύγχυσης, η ιστορική μνήμη διαγράφεται από την πολιτιστική και κοινωνική πραγματικότη­τα. Εν συνεχεία θα υποστηριχθεί ότι η διατήρη­ση της ιστορικής συνείδησης είναι κυρίως μία πρά­ξη αντίστασης απέναντι στις ως άνω κυρίαρ­χες αντιλήψεις των καιρών μας.

Αρχικά, η διατήρηση της ιστορικής συνείδησης λειτουργεί κατά ένα τρόπο ανασταλτικό απέναντι στην παγκοσμιοποιημένη κοινωνία. Εδώ θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι η παγκοσμιοποιημένη οικονομία δεν οδηγεί μόνον σε νέες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες (του τύπου «οι φτωχοί φτωχότεροι και οι πλούσιοι πλου­σιότεροι») αλλά απειλεί σε μεγάλο βαθμό τις ιδιαιτερότητες επί μέρους λαών και ανθρώπων. Οπωσδήποτε η διαμορφωθείσα παγκοσμιοποιημένη κοινωνία εμπεριέχει μία ασάφεια όσον αφορά τις αιτίες, τους στό­χους και εν γένει το νόημα της συ­γκρότησής της. Πρόκειται δηλαδή για μία ισοπεδωτική κοσμοαντίλη­ψη της οποίας τα κύρια χαρακτη­ριστικά (εθνολογικά, οικονομικά, κοινωνικά, ψυχολογικά, ατομικά κ. ά.) δεν έχουν ακόμη αναλυθεί και ερμηνευθεί ικανοποιητικά.

Εξ άλλου, στο πλαίσιο της λε­γομένης μετανεωτερικότητας προβάλλεται η καταναλωτική και όχι η ιστορική συνείδηση. Κατά την αντίληψη αυτή, ο άνθρωπος ζει αποκλειστικά και μόνον για το παρόν, αφού το μέλλον είναι αβέβαιο και το παρελθόν ανύπαρκτο. Επομένως δεν αναζητεί ο άνθρωπος κάποιο νόημα ζωής αλλά αρκείται σε μία κατανα­λωτική συμπεριφορά, η οποία μάλι­στα, εάν δεν είναι και πολύ ορατή, δεν είναι και πολύ ενοχλητική. Σ' αυτήν την θεώρηση, η οποία υιοθετείται εν γένει στην εξαμερικανισμένη πλέον Δύση, η ιστορική συνείδηση δεν έχει κανένα ουσιαστικό ρόλο, αφού ενδιαφέρει περισσότερο η καταναλωτική συμπεριφορά της απρόσωπης μάζας και όχι η διατή­ρηση της ιστορικής μνήμης του συ­γκεκριμένου εθνικού στοιχείου. Λό­γου χάρη, θα ήλπιζε κανείς να παρα­μένει, ακόμη και σήμερα, επίκαιρο το νόημα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα κατά το 1821 ή της εθνικής αντίστασης κατά του Άξονος κατά το 1940.

Εάν εστιάσει κανείς στην γενι­κότερη πολιτιστική σύγχυση που έχει καλλιεργηθεί στην σημερινή ελληνική κοινωνική πραγματικότη­τα, θα διακρίνει ότι έχει πλέον χαθεί ό,τι ονομάζεται πολιτιστική κληρο­νομιά και επικρατεί ένα ασαφές πο­λιτιστικό φαινόμενο που επιτρέπει μία ανάμειξη ετερογενών στοιχεί­ων, είτε εισαγωγής είτε μιας χρήσε­ως. Τα ακόλουθα παραδείγματα δει­κνύουν του λόγου το αληθές. Αν δει ο αναγνώστης την πληθώρα των κατ' έτος εκδιδομένων βιβλίων, θα διακρί­νει ότι τα περισσότερα από αυτά γρά­φονται χωρίς να έχουν να πουν κάτι ιδιαίτερο ή καινούργιο. Ή, ακόμη, ας προσέξει την μουσική παραγωγή, κακίστης ποιότητας πολλές φορές, στην σύγχρονη Ελλάδα. Εάν μάλιστα ο αναγνώστης ασχοληθεί και με την σύγχρονη ιστοριογραφική αντίληψη που δέχεται, ατυχώς, ότι το ελληνικό έθνος έχει κατασκευασθεί τον 19° αι., τότε θα μείνει τουλάχιστον με μια αίσθηση αδικίας για την ιστορική αλήθεια. Είναι περιττό να αναφερθώ στην απουσία (ή αδυναμία;) του λε­γομένου «πνευματικού κόσμου», πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, να επιχειρήσει μία καίρια παρέμβαση στην πολιτιστική βαρβαρότητα των καιρών μας. Παρά τον οποιοδήποτε αντίλογο, είναι βέβαιο ότι από την σημερινή πολιτιστική ανάπτυξη απουσιάζει σχεδόν ο,τιδήποτε μπορεί να διασώσει την ιστορική συνείδηση και μνήμη.


Απέναντι στην σκιαγραφείσα κοι­νωνική και πολιτιστική πραγματικό­τητα, η διατήρηση της ιστορικής συ­νείδησης μπορεί να θεωρηθεί ως μια σύγχρονη πράξη αντίστασης στον νέο αυτόν τύπο του ιμπεριαλισμού, που παρουσιάζεται όχι τόσο στις ισχυρές αλλά κυρίως στις αδύναμες χώρες. Κατά την θεώρηση αυτή, ο σημερινός ιδιάζων ιμπεριαλισμός δεν έχει στρατιωτικό περιεχόμε­νο, όπως στο παρελθόν, αλλά είναι ένας ιμπεριαλισμός πρώτα της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας και έπειτα της καταναλωτικής κοι­νωνίας. Αντιστοίχως, η σύγχρο­νη αντίσταση δεν μπορεί να είναι ένοπλη αλλά κυρίως πολιτιστική και ψυχολογική. Και η αρχή αυτής της διαφορετικής αντίστασης βρί­σκεται ακριβώς στην διατήρηση της ιστορικής συνειδήσεως.


Είναι προφανής, κατά τα ανωτέρω, η αναγκαιότητα της διατήρησης της ιστορικής συνείδησης στον σύγχρο­νο εξαμερικανισμένο δυτικό πολι­τισμό μέρος του οποίου επιθυμεί να αποτελέσει, ανεπιτυχώς, και η Ελλάδα. Σε τελική ανάλυση, επιβάλλεται να ερμηνευθεί αυτή η διατήρηση της ιστορικής συνείδησης ως η έσχατη πράξη αντίστασης μέσα στην γενική παρακμή.








Πηγή: 

http://e-skepsis.blogspot.gr/2010/03/blog-post.html

Περί της φιλοσοφίας Ένα κείμενο του Ρώσσου φιλοσόφου Μιχαήλ Αλεξάντροβιτς Μπακούνιν, σε πρωτότυπη μετάφραση του Δρος Φιλοσοφίας Δημήτρη Μπαλτά

Περί της φιλοσοφίας

Αναδημοσίευση από http://www.pemptousia.gr/2014

Ένα κείμενο του Ρώσσου φιλοσόφου Μιχαήλ Αλεξάντροβιτς Μπακούνιν, σε πρωτότυπη μετάφραση του Δρος Φιλοσοφίας Δημήτρη Μπαλτά

Πουθενά αλλού δεν υπάρχει πολυφωνία που αποτελεί τον ουσιώδη χαρακτήρα της σύγχρονης βιβλιογραφίας, όσο στο ζήτημα για την φιλοσοφία:

Κάποιοι ισχυρίζονται ότι η φιλοσοφία είναι η αληθινή, η ύψιστη επιστήμη που δίδει το φως της σε όλους τους τομείς της γνώσεως και που απαιτεί τον θετικιστικό τρόπο μελέτης· αντιθέτως, κάποιοι άλλοι ισχυρίζονται ότι η φιλοσοφία δεν είναι παρά συνονθύλευμα ψευδαισθήσεων, ένα κενό παιχνίδι της φαντασίας που αποτελεί εμπόδιο στην εξέλιξη των άλλων θετικών επιστημών.

Κάποιοι λένε ότι ο άνθρωπος που ασχολείται με αυτήν, είναι ένας χαμένος άνθρωπος, γιατί αυτό τον αποκόπτει από κάθε πραγματικότητα, σκοτώνει μέσα του την θρησκευτική πίστη, εμφυτεύει μέσα του αμφιβολίες και από ένα υγιή, δυνατό, χρήσιμο τόσο για τον εαυτό του όσο και για την κοινωνία άνθρωπο, τον μεταμορφώνει σ’ ένα αρρωστημένο κι εντελώς άχρηστο πλάσμα.

Κάποιοι άλλοι, αντιθέτως, ισχυρίζονται ότι η φιλοσοφία είναι ο μοναδικός τρόπος εξαλείψεως της κάθε αμφιβολίας, της κάθε πνευματικής ασθένειας, είναι το μοναδικό μέσο για να συμφιλιωθεί ο άνθρωπος, που έχει ήδη πέσει στην επήρεια του σκεπτικισμού, με την πραγματικότητα, με τον ουρανό και με την γη.

Από που λοιπόν προέρχεται η αντίφαση αυτή, και υπάρχει, άραγε, δυνατότητα επιλύσεώς της; Η επίλυση της αντιφάσεως πρέπει να ενδιαφέρει τον κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο, τον κάθε φίλο της παιδείας, διότι το όφελος που υπόσχεται η μία πλευρά και η ζημία που υπόσχεται η άλλη, είναι τόσο δυνατά και έντονα, που δεν μπορούν να μην τραβήξουν την προσοχή. Το ζήτημα αυτό είναι ένα από τα κυριότερα ζητήματα της εποχής μας και γι’ αυτό κάθε άνθρωπος που συμμετέχει στον πατροπαράδοτο ρωσσικό διαφωτισμό μας, πρέπει, στο μέτρο των δυνατοτήτων του, να συμβάλει στην επίλυση του ζητήματος αυτού.

Ένα από τα κυριότερα αίτια της παρανοήσεως είναι ως επί το πλείστον η αοριστία των εννοιών και των εκφράσεων, γι’ αυτό θα προσπαθήσουμε να καθορίσουμε πρώτα απ’ όλα τι είναι η φιλοσοφία, ώστε, στηριζόμενοι αργότερα σ’ ένα συγκεκριμένο ορισμό της, να είμαστε σε θέση να επιλύσουμε και άλλα δύο ζητήματα: είναι χρήσιμη η φιλοσοφία και μπορεί, άραγε, να υφίσταται;

Τι είναι φιλοσοφία και ποιό είναι το αντικείμενό της; Ιδού το πρώτο ζήτημα που αντιμετωπίζει η μελέτη μας. Φιλοσοφία, με την κυριολεκτική έννοια της λέξεως, σημαίνει «φιλία της σοφίας», μία έκφραση που χρησιμοποιείται από κάποιους συγγραφείς μας, αλλά είναι πολύ αόριστη: ο καθένας μπορεί να αγαπά την φιλοσοφία χωρίς να είναι φιλόσοφος και χωρίς να ασχολείται με την φιλοσοφία ως επιστήμη. Θα ήταν πολύ λυπηρό εάν η σοφία και η αγάπη προς αυτήν ήταν αποκλειστικό κτήμα μερικών μόνον ανθρώπων που ασχολούνται με την φιλοσοφία και παρέμενε απρόσιτη για τους υπολοίπους. Οι υπόλοιποι αυτοί αποτελούν την πλειονότητα του ανθρώπινου γένους, και το ανθρώπινο γένος, σε όποιο επίπεδο εξελίξεως και αν βρίσκεται, διψά για σοφία και δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτήν.

Υπάρχει η πρακτική σοφία που απορρέει από την θρησκευτική παιδεία του ανθρώπου και η οποία αποτελεί μία από τις ουσιώδεις βάσεις της κρατικής ευημερίας: είναι η σοφία του οικογενειάρχη, η σοφία του μέλους της κοινωνίας των πολιτών που αποκτάται από την θρησκευτική παιδεία, τις γνώσεις και τις εμπειρίες της ζωής.

Ο Μέγας Πέτρος δεν ήταν φιλόσοφος, αλλά κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την σοφία του και την αγάπη του για την σοφία. Είναι γνωστό ότι η λέξη φιλοσοφία εμφανίσθηκε στην Ελλάδα, όταν η επιστήμη δεν είχε αποκτήσει ακόμη την αυτονομία της και όταν με την φιλοσοφία εννοούσαν την πολιτική σοφία και εν γένει την κοινωνική ευσυνειδησία. Οι λέξεις φιλοσοφία και φιλόσοφος χρησιμοποιούνται και σε μας υπό μία άλη έννοια: ο υπάλληλος που δεν πήρε την διάκριση την οποία περίμενε, λέγει: «Είμαι φιλόσοφος και υπομένω την δυστυχία μου με σθένος!». Χωρίς να αρνούμαστε το σθένος και το ύψιστο της αρετής που είναι απαραίτητο για μία τέτοια ηρωϊκή πράξη, δεν μπορούμε να μην δεχθούμε την εντελώς ιδιαίτερη σημασία της λέξης φιλοσοφία στην σφαίρα της μελέτης μας.

Από κάποια εποχή και μετά αποκτήσαμε την συνήθεια –και η συνήθεια αυτή μας ήλθε από τους Γάλλους- να αποκαλούμε την κάθε είδους επιχειρηματολογία φιλοσοφία. Στην Γαλλία κυκλοφορούν μυθιστορήματα με τίτλο «roman philosophique»· μερικά από αυτά έχουν πολύ ενδιαφέρον και αναφέρονται στα μεγαλύτερα ζητήματα της σύγχρονης εποχής, αλλά, παρ’ όλα αυτά, δεν έχουν το δικαίωμα να κάνουν φιλοσοφία· μπορεί να είναι κανείς πολύ καλλιεργημένος άνθρωπος, να λαμβάνει με δυνατή παρουσία μέρος στα ζητήματα της εποχής και να μην είναι φιλόσοφος.

Φιλοσοφία είναι μία θετική επιστήμη που διαθέτει συνοχή και που εμπεριέχεται στον ίδιο της τον εαυτό, ενώ η επιχειρηματολογία και οι συνήθεις συλλογισμοί δεν έχουν και δεν μπορούν να έχουν αυτήν την αξίωση.

Η συνήθεια αυτή, η οποία καλλιεργήθηκε στην Σχολή των λεγομένων Γάλλων φιλοσόφων του 18ου αι., είχε τις πλέον βλαβερές συνέπειες για την φιλοσοφία· η άσκοπη επιχειρηματολογία, οι επιφανειακοί και ανούσιοι συλλογισμοί έχουν κάνει μεγάλο κακό στη γη και έχουν καταστρέψει πολλούς νέους ανθρώπους, αποκόπτοντάς τους από τα ουσιαστικά και σημαντικά ζητήματα της ζωής και παραδίδοντάς τους στην επιζήμια κυριαρχία της απερίσκεπτης και ανόητης αυθαιρεσίας. Και αποτέλεσμα ήταν να προκύψει η κοινή άποψη ότι η φιλοσοφία, η αθεΐα και ο φιλελευθερισμός, τα τόσο επικίνδυνα για την ευημερία της κοινωνίας πράγματα, είναι ένα και το αυτό.

Όμως, αυτή η άποψη είναι εντελώς ψευδής· ο άνθρωπος που έχει την ικανότητα να σκέπτεται πράγματι και που ασχολείται ουσιαστικώς με την φιλοσοφία, δεν μπορεί να έχει επιφανειακή σκέψη και ποτέ δεν θα είναι άθεος και αερολόγος φιλελεύθερος. Το πρώτο πραγματικό βήμα στην σφαίρα της αληθινής φιλοσοφίας είναι η άρνηση της οποιασδήποτε επιφανειακής σκέψεως· μέσα από την σταδιακή εξέλιξή της η φιλοσοφία μπορεί να καταλήξει σε μονομερή σκέψη, στην αφαίρεση, όμως ο σκοπός της θα είναι πάντοτε σημαντικός, είναι πάντοτε διαποτισμένος από αγάπη για την αλήθεια· μία τέτοια φιλοσοφία δεν θα είναι ποτέ άθεη και αναρχική, διότι η ουσία της ζωής και της κινήσεώς της συνίσταται στην αναζήτηση του Θεού και του αιωνίου.(σημ. μετ.: M. Μπακούνιν, Περί της φιλοσοφίας, 1840, ανατύπωση Μόσχα 2000, σσ. 31-34).