Γιατί είναι τόσο σημαντική η Νεκρόπολη του Φαλήρου;

Ποιοί ήταν οι «Δεσμώτες του Φαλήρου» και ποιοι οι «Αποτυμπανισμένοι»; Τι πολιτικές έριδες ταλάνιζαν την αρχαϊκή Αθήνα και γιατί έμεινε στην ιστορία η έκφραση «Κυλώνειον Άγος»; Η Έφορος Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων δόκτωρ Στέλλα Χρυσουλάκη, υπεύθυνη αρχαιολόγος της ανασκαφής, μας εξηγεί.


Η Έφορος Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων δόκτωρ Στέλλα Χρυσουλάκη, υπεύθυνη αρχαιολόγος της ανασκαφής, μας μυεί στα «μυστήρια» της φαληρικής νεκρόπολης και των εκεί ανασκαπτικών προσπαθειών που η ίδια «τρέχει» τέσσερα χρόνια τώρα, έχουν όμως ένα ενδιαφέρον ιστορικό που καλύπτει πάνω από ενάμιση αιώνα. Τα σπουδαία ευρήματα στο φαληρικό Δέλτα και το χώρο του υπό ανέγερση Κέντρου Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος, ανάμεσά τους οι πρόσφατα ανακαλυφθέντες «Δεσμώτες του Φαλήρου» ξαναγράφουν την ιστορία της αρχαίας αθηναϊκής κεραμεικής και υπόσχονται να φωτίσουν περισσότερες πλευρές για τη ζωή και τον θάνατο στην αρχαία Αθήνα, καθώς επίσης για την ταραγμένη εποχή που προηγήθηκε της έλευσης της αθηναϊκής δημοκρατίας των κλασικών χρόνων. Είναι, επιπλέον, μια ακόμα απόδειξη ότι το υπέδαφος αυτής της πόλης δεν θα πάψει ποτέ να κρύβει εκπλήξεις.


—Να ξεκινήσουμε με ένα μικρό ιστορικό της ανασκαφής;


Κοιτάξτε, η ανασκαφή ξεκίνησε γύρω στα 1860 ως «αρχαιοκαπηλική». Κάποιος Μπουρνιάς έπιασε να σκάβει, αποκάλυψε κάποια κτερίσματα και τα πούλησε στο Βρετανικό Μουσείο. Στη συνέχεια ζήτησε επίσημη άδεια από την Αρχαιολογική Εταιρεία, όπως ονομαζόταν τότε, συμφωνώντας να μοιραστούν τα ευρήματα - συνέβαλε μάλιστα χρηματικά στις εργασίες. Προκειμένου να πάρει τα κτερίσματα, συνήθιζε δυστυχώς να σπάει τα ταφικά αγγεία - εντοπίσαμε πέρσι τον χώρο εκείνης της ανασκαφής και τεκμηριώσαμε το γεγονός. Το 1911 η Αρχαιολογική Υπηρεσία επανήλθε κάνοντας μια μικρή ανασκαφική έρευνα με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο Κουρουνιώτη ύστερα από υποδείξεις ντόπιου που αποσκοπούσε στα εύρετρα. Ώσπου το 1915 ξεκινά να ανασκάπτει ο Στρατής Πελεκίδης, που αποκαλύπτει στο φαληρικό Δέλτα νέα τμήματα της νεκρόπολης και 87 ταφές. Πρόκειται για μια πολύ προσεγμένη και μελετημένη ανασκαφή (μέχρι ιατρό-ανθρωπολόγο διέθετε) η οποία «προοιωνίζει», τρόπον τινά, τη δική μας. Σταμάτησε μάλιστα στο σημείο εκείνο η σε εξέλιξη δενδροφύτευση της λεωφόρου Συγγρού ώστε να συνεχιστούν απρόσκοπτα οι εργασίες. Τότε ήταν που «έπεσε» πάνω στους περίφημους Αποτυμπανισμένους του Φαλήρου (σκελετούς ανθρώπων καταδικασμένων σε θάνατο με έντονα σημάδια βασανισμού), η ανακάλυψη των οποίων εντυπωσίασε και ταυτόχρονα σόκαρε την κοινή γνώμη της εποχής.


—Είχε γίνει, διαβάζω, μεγάλο θέμα...


Ναι διότι το εύρημα ήταν πρωτοφανές! Ήταν σαν να «σκίαζε» την εξιδανικευμένη εικόνα της αρχαίας Αθήνας. Οι εφημερίδες κατηγορούσαν τον Πελεκίδη για «σοσιαλιστή» που επιδιώκει να παρουσιάσει ως «βάρβαρη» την κλασική αρχαιότητα, κόσμος και κοσμάκης κατέβαινε στο Φάληρο πεζή, με κάρα, με το τραμ ή τον ατμοκίνητο σιδηρόδρομο για να δει από κοντά τα «φοβερά» ευρήματα, ενώ ο τότε αρμόδιος υπουργός επενέβη ζητώντας αποδείξεις ότι πρόκειται πράγματι για αρχαίες ταφές! Όμως κτερίσματα που θα βοηθούσαν στη χρονολόγηση δεν υπήρχαν, έτσι ο Πελεκίδης έδωσε τους μεταλλικούς κλοιούς που βρήκε στο Πολυτεχνείο για εξέταση και δικαιώθηκε πανηγυρικά, εφόσον ήταν από ορείχαλκο και όχι από τον πιο σύγχρονο χυτοσίδηρο. Ο Κουρουνιώτης, έφορος αρχαιοτήτων πλέον δημοσιεύει τότε ένα μεγάλο άρθρο όπου αναφέρει τα πάντα για τους Αποτυμπανισμένους, τον αργό και βασανιστικό τους θάνατο, τις ατιμωτικές ταφές. Υπήρχαν βέβαια ήδη σχετικές αναφορές στην αρχαία γραμματεία, με πρώτο τον μύθο του Προμηθέα Δεσμώτη. Τρεις από εκείνες τις ταφές καταχώθηκαν στην απόκρυψη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου μαζί με άλλα σπουδαία ευρήματα. Επειδή η θέση τους δεν αναφέρθηκε σε κανέναν κατάλογο, θεωρούνταν χαμένα ώσπου ξαναβρέθηκαν τυχαία κάτω από βοηθητικό χώρο του Μουσείου στη διάρκεια εργασιών που έγιναν εκεί τον καιρό των Ολυμπιακών της Αθήνας προκειμένου να γίνει αποχωρητήριο για ΑΜΕΑ – θα έλεγε κανείς ότι οι ίδιοι οι «κεκοιμημένοι» πίεζαν για να ξαναβγούν στο φως! Ξεκινώντας τις σύγχρονες σωστικές ανασκαφές το 2012 στον χώρο του υπό ανέγερση Κέντρου Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος, επιδιώξαμε καταρχήν τον χωρικό εντοπισμό των παλαιότερων και κατευθυνθήκαμε βάσει αυτών. Δεν μπορώ να πω ότι συναντήσαμε «εκπλήξεις», απλώς επιβεβαίωσα όλα όσα είχα διδαχτεί σχετικά ως φοιτήτρια κι αυτό σίγουρα με χαροποίησε πολύ.

Ο επιμελητής αρχαιοτήτων Στρατής Πελεκίδης,
κατά τη διάρκεια της ανασκαφής του 1915 στο Δέλτα Φαλήρου

—Γιατί είναι τόσο σημαντική η νεκρόπολη του Φαλήρου και σε τι διαφέρει από το άλλο αρχαίο νεκροταφείο της Αθήνας, τον Κεραμεικό;


Η νεκρόπολη του Φαλήρου που λειτούργησε για τέσσερις περίπου αιώνες (8ος-4ος αι. π.Χ.) είναι σίγουρα μια εξαιρετική ανακάλυψη από πολλές πλευρές. Καταλαμβάνει έκταση μεγαλύτερη των 3.000 τ.μ., ενώ ο Πελεκίδης έλεγε ότι συνεχιζόταν μέχρι το αρχαίο λιμάνι του Φαλήρου και τον πιστεύω, μια και ό,τι είπε αποδείχθηκε ακριβές. Τα ευρήματα μας υποχρεώνουν καταρχήν να ξαναδούμε εξαρχής την ιστορία της αρχαίας αττικής κεραμεικής – το πλήθος των αγγείων είναι μεγάλο, οι προελεύσεις τους πολλές και ποικίλες, πράγμα που επίσης ισχύει για τα ταφικά έθιμα – απόδειξη ότι το συγκεκριμένο νεκροταφείο χρησιμοποιούσαν διάφορες κοινότητες και κοινωνικές τάξεις. Εδώ είναι η διαφορά με τη γνωστή νεκρόπολη του Κεραμεικού, του «πρώτου τη τάξει» νεκροταφείου της αρχαίας όπου θάβονταν άνθρωποι από τις ανώτερες κοινωνικές τάξεις και το οποίο παρουσιάζει μια ενότητα ευρημάτων.


—Η φαληρική νεκρόπολη είναι, ας πούμε, πιο «λαϊκή»;


Είναι, θα έλεγα, πιο πολυσυλλεκτική. Θάβονταν εκεί όχι μόνο ντόπιοι αλλά πιθανότατα και ταξιδιώτες εφόσον το αρχαίο λιμάνι είναι πολύ κοντά. Βρήκαμε ωστόσο κι εδώ πλούσιες ταφές παιδιών με πήλινα κτερίσματα, κάτι σαν αρχαία πλεϊμομπίλ, ας μου επιτραπεί η σύγκριση, καθότι συναρμολογούμενα – άλογα με αναβάτες, αποθήκες σιτηρών κ.λπ. καθώς και προσεγμένες ταφές αλόγων που είτε ανήκαν σε ιππείς είτε αφιερώνονταν στους θεούς του Κάτω Κόσμου. Βρήκαμε ακόμα και μία λιμναία βάρκα από ξύλο πλατανιού που είχε χρησιμοποιηθεί ως φέρετρο. Οι πλήθος ταφές νεογέννητων και παιδιών που εντοπίσαμε οφείλονταν στην αυξημένη παιδική θνησιμότητα εκείνα τα χρόνια, πολλές μάλιστα δεν σημαίνονταν καν, δείγμα ότι η μητέρα δεν επρόκειτο να επιστρέψει για να αποδώσει τιμές. Οι άλλες ταφές στην πλειονότητά τους αφορούν βίαιους θανάτους, είτε αιχμαλώτων είτε ποινικών – πρόκειται για θανατώσεις κοινωνικού χαρακτήρα. Πολλοί νεκροί είναι θαμμένοι μπρούμυτα και δεμένοι χειροπόδαρα. Έχουμε βέβαια ξαναδεί παρόμοιες ταφές αλλά ποτέ σε αυτή την πυκνότητα, άρα θα πρέπει το συγκεκριμένο νεκροταφείο να ήταν «ειδικό» για τέτοιες περιπτώσεις. Ήταν επίσης μια τοποθεσία «ιδανική» για τέτοια χρήση - μπροστά από το νεκροταφείο υπάρχουν μεγάλες αμμοθίνες και πίσω βρίσκεται το αλίπεδο του Φαλήρου που πλημμύριζε συχνά – ούτε η εγκατάσταση, ούτε η καλλιέργεια ευνοούνταν. Ο Μακρυγιάννης που το παρέβλεψε αυτό προσπάθησε να καλλιεργήσει εκεί μετά την Επανάσταση σε έκταση που του είχε παραχωρήσει η Πολιτεία αλλά την «πάτησε», που θα λέγαμε σήμερα! Έχουμε έπειτα εδώ ένα μεγάλο και ευρύ πληθυσμιακό δείγμα από την Αττική της αρχαϊκής εποχής. Ανακαλύφθηκαν ως τώρα σχεδόν 2000 ενταφιασμένοι που μπορούν να φανερώσουν πολλά πέραν των μέχρι τώρα γνωστών για τα ήθη, τα έθιμα, τη διατροφή, την υγεία, την κοινωνική διαστρωμάτωση, τις οικογενειακές σχέσεις, τις φυλετικές συγγένειες, τα ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά κ.λπ. στην αρχαία Αθήνα. Εξαιρετικά σπουδαίο είναι φυσικά και το πλέον πρόσφατο εύρημα, η ομαδική (πάνω από 80 σκελετοί έχουν εντοπιστεί ως τώρα) ταφή των «Δεσμωτών του Φαλήρου».

Γενική άποψη του σκάμματος

—Τι ακριβώς εύρημα είναι αυτό και τι το κάνει τόσο ξεχωριστό;


Πρόκειται για ένα πολυάνδριο που ανακαλύφθηκε στο νότιο τμήμα του σκάμματος και μάλιστα στην ανώτερη στρώση της νεκρόπολης, σε βάθος μόλις 2,5 μέτρων από την επιφάνεια. Από την ομαδική αυτή ταφή έχει καθαριστεί το 50% και φαίνεται ότι είναι νέοι άνδρες, καλοζωισμένοι, με άριστη οδοντοφυΐα, και εκ πρώτης όψεως δεν έχουν κατάγματα στα οστά. Είναι δεμένοι από τα χέρια και κρεμασμένοι από τους καρπούς σε στύλους. Από άποψη ταφονομίας, στο σημείο αυτό της νεκρόπολης εμφανίζεται για πρώτη φορά μια συνεπής διάταξη στο χώρο, τόσο για τις ταφικές πυρές όσο και για τους κιβωτιόσχημους τάφους και σαφής προσανατολισμός Β-Ν που είναι παράλληλος με την αρχαία ακτογραμμή. Ο τελευταίος νεκρός που αποκαλύφθηκε τέλη Μαρτίου έχει δεμένα πόδια, πράγμα που ίσως συνδέει το πολυάνδριο της Εσπλανάδας με τους Αποτυμπανισμένους που αποκαλύφθηκαν έναν αιώνα νωρίτερα. Παρότι έχουν εκτελεστεί βίαια, οι Δεσμώτες είναι προσεκτικά θαμμένοι ενώ έχουν αποδοθεί και κάποιες τιμές: βρέθηκαν οινοχόες με σπονδές, η εξέταση των οποίων πιστοποιεί ότι χρονολογούνται την εποχή του Κύλωνα και των αριστοκρατών που μάχονταν μεταξύ τους για την εξουσία στην Αθήνα (6ος αι. π.Χ.). Υπόψη ότι οι πολίτες που πήγαιναν με το μέρος κάποιου αριστοκράτη το έπρατταν αυτοβούλως, με οπλισμό που προμηθεύονταν οι ίδιοι, δεν ήταν επιστρατευμένοι ή μισθοφόροι, μια εξέλιξη που οδήγησε στον ελεύθερο πολίτη-οπλίτη της δημοκρατικής Αθήνας.


—Σχετίζονται οπότε οι Δεσμώτες με το λεγόμενο Κυλώνειον Άγος;


Πιθανότατα ναι – αλλά ακόμα κι αν δεν πρόκειται για το συγκεκριμένο ιστορικό επεισόδιο, από όπου προέκυψε η παραπάνω έκφραση, σίγουρα θα συνδέεται με κάποια αντίστοιχη διαμάχη από εκείνες που μαίνονταν την περίοδο λίγο πριν από τη μεγάλη πολιτειακή αλλαγή που σήμανε η ίδρυση της αθηναϊκής δημοκρατίας. Ο Κύλωνας ήταν ευγενής που είχε επίσης αναδειχθεί Ολυμπιονίκης, διέθετε «λεφτά με ουρά», που λέμε, κι εκμεταλλευόμενος την δημοτικότητά του συν τη βοήθεια του πεθερού του Θεαγένη, Τυράννου των Μεγάρων, ο οποίος διεκδικούσε από τους Αθηναίους τη Σαλαμίνα, επιχείρησε να καταλάβει την εξουσία. Κυρίεψε την Ακρόπολη (το 632 ή 628 π.Χ.), όμως ο τότε επώνυμος άρχων της Αθήνας Μεγακλής την ανακατέλαβε – ο Κύλωνας διέφυγε στα Μέγαρα και οι οπαδοί του κατέφυγαν ικέτες στον ναό της Πολιάδος Αθηνάς. Ενώ ωστόσο οι οπαδοί του Μεγακλή είχαν υποσχεθεί πως δεν θα τους πείραζαν, τους σκότωσαν έξω από το ιερό των Ευμενιδών καθώς κατέβαιναν από την Ακρόπολη. Επρόκειτο για μέγιστη ιεροσυλία που σκανδάλισε τους Αθηναίους και θεωρήθηκε υπαίτια για μια σειρά δεινά και θεομηνίες που έπληξαν τα επόμενα χρόνια την πόλη, έμεινε δε στην ιστορία ως «Κυλώνειον Άγος». Σε κάθε περίπτωση οι Δεσμώτες είναι επίσης Αθηναίοι, «δικοί τους» δηλαδή, όχι πειρατές, εχθροί ή δούλοι, οι δε ταφές τους δεν είναι ατιμωτικές – οι δήμιοί τους δεν σκόπευαν να τους «εμποδίσουν» να πάνε στον Άδη κι αυτό φαίνεται από την ταφοδομία: είναι θαμμένοι σε τύμβο με άμμο, δεν αφέθηκαν βορά στα άγρια σκυλιά όπως οι Αποτυμπανισμένοι.

Ταφή ιπποειδούς

Κιβωτιόσχημος τάφος με ζώο

—Ποιο το μέλλον της ανασκαφής και των ευρημάτων; Πώς προβλέπεται να αξιοποιηθούν;


Κοιτάξτε, ο χώρος και το εύρημα με τους Δεσμώτες αποτελεί ενότητα «κατ' εξαίρεση». Δεν θα πρέπει να απομακρυνθούν από το περιβάλλον τους ώστε να μην αποσυνδεθούν από το ιστορικό συμβάν με το οποίο συνδέονται. Γι' αυτό και, ενώ το ΚΑΣ το θέλει απλά επισκέψιμο χώρο, εμείς από την Εφορία ζητήσαμε να ανεγερθεί ένα σύγχρονο, διαδραστικό υπόσκαφο Μουσείο που να στεγάζει όχι μόνο τους Δεσμώτες αλλά όλα τα εκθέματα από τη νεκρόπολη του Φαλήρου, πάντοτε με σεβασμό προς τους νεκρούς και σε αισθητική κι αρχιτεκτονική αρμονία με το υπό ανέγερση Κέντρο Πολιτισμού. Να μπορούμε να προσκαλέσουμε τους επισκέπτες να περπατήσουμε μαζί κατά μήκος της ακτογραμμής όπως ήταν στα χρόνια του Πεισίστρατου, να αναδείξουμε την εμπειρία των τεσσάρων χρόνων δουλειάς μας εδώ και να τη μοιραστούμε μαζί τους! Προς το παρόν κάποια από τα ευρήματα εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.


—Τι κάνει τόσο ενδιαφέρουσες τις νεκροπόλεις παρά τον «μακάβριο» χαρακτήρα τους;


Όλα τα νεκροταφεία, αρχαία ή νεότερα έχουν κάτι από τη δύναμη της φωτογραφίας. Εγκλωβίζουν την τελευταία στιγμή του εκλιπόντος και ταυτόχρονα τις απόψεις τις δικές του και της οικογένειας, της φυλής, της κοινότητάς του κ.λπ. τόσο για την πριν, όσο και για τη μετά θάνατο ζωή. Όντας κομμάτι της κοινωνικής υπερδομής, μας δίνουν επίσης μια σειρά πληροφορίες για το πώς έζησε, πώς βιοποριζόταν, από τι πιθανόν υπέφερε, την οικονομική του επιφάνεια, τα θρησκευτικά και μεταφυσικά του πιστεύω.

Ομαδική ταφή δεσμωτών

—Τη σχέση των Ελλήνων με την αρχαιολογία πώς την κρίνετε;


Είναι σίγουρα μια σχέση ιδιαίτερη που μπορεί να μην είναι πάντα η πλέον ορθολογική - γι' αυτό και είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος μιας σωστής παιδείας -, είναι όμως αναμφίβολα θερμή. Απόλυτα λογικό εφόσον ζούμε κυριολεκτικά μέσα στα αρχαία, της κλασικής περιόδου και όχι μόνο, όταν π.χ. αντικρίζουμε καθημερινά την Ακρόπολη πηγαίνοντας στη δουλειά μας. Είναι βλέπετε η αρχαιότητα το καμάρι, η περηφάνια και το συναισθηματικό μας αποκούμπι.


—Τι χαρακτηρίζει έναν αρχαιολόγο; Ποιες είναι οι χαρές κι οι δυσκολίες αντίστοιχα του επαγγέλματος;


Το μέλημα της διάσωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι αφ' εαυτού ένα πολύ ισχυρό κίνητρο για μας. Έχουμε ανεπτυγμένη την αίσθηση του καθήκοντος όντας συναισθηματικά και ιδεολογικά αφοσιωμένοι στο έργο μας, κάτι που μας προσδίδει αγωνιστικότητα και δυναμισμό. Είμαστε κάτι σαν «Στρατός Σωτηρίας» στην αέναη μάχη κατά της λήθης! Μια μάχη που κερδίζεις «χαράκωμα με χαράκωμα», με βήματα προσεκτικά, δύσκολα και διδακτικά. Η αίσθηση ότι τραβάς το πέπλο της λήθης και το κρατάς ανασηκωμένο όχι μόνο για σένα αλλά και τις επόμενες γενιές, πράγμα που ένιωσα έντονα όταν αποκαλύφθηκαν οι Δεσμώτες, σε γεμίζει ικανοποίηση. Ακόμα μεγαλύτερη είναι η χαρά αλλά και η ευθύνη όταν ένα εύρημα ανοίγει νέους ορίζοντες διατυπώνοντας καινούργια ερωτήματα που μας απασχολούν νυχθημερόν. Εντάξει, είναι μια δουλειά κοπιαστική, όμως ποια δεν είναι τελικά; Υπάρχει ωστόσο κάτι που απαιτεί ιδιαίτερη εμπειρία και δεξιότητα, ειδικά στην αρχαιολογία πεδίου, είτε πρόκειται για συστηματική ανασκαφή είτε για σωστική όπως αυτή που κάνουμε στο Φάληρο: Το να μπορέσεις καθώς ανακαλύπτεις ένα εύρημα να το «ακτινογραφήσεις» επιτόπου, να κάνεις άμεσα κάποιες εκτιμήσεις τόσο γι' αυτό όσο και τη συνολική πορεία της ανασκαφής και να πάρεις γοργά τις δέουσες αποφάσεις.

Λεπτομέρειες ομαδικής ταφής

Λεπτομέρεια ομαδικής ταφής. Διακρίνεται τριφυλλόστομη οινοχόη ανάμεσα στα πόδια εκ των δεσμωτών.

Οι δύο τριφυλλόστομες οινοχόες της ομαδικής ταφής των δεσμωτών

Γενική άποψη του σκάμματος. Διακρίνεται ο προσανατολισμός των ταφών από Βορρά προς Νότο

Υστερογεωμετρικοί αμφορείς

Μελανόμορφη λήκυθος

Ταφικά σύνολα με κορινθιακά αγγεία

Σκύφος, οινοχόη και κύπελλο

Πρωτοαττικός ππιθαμφορέας

Η δόκτωρ Στέλλα Χρυσουλάκη είναι αρχαιολόγος, διευθύντρια της Εφορίας Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων και υπεύθυνη της ανασκαφής στο χώρο του Κέντρου Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος. Σπούδασε στην Γκρενόμπλ, τη Σορβόνη και το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο. Έχει εργαστεί σε ανασκαφές σε Θάσο, Σαντορίνη, Χαλκιδική, Κρήτη, Πάρο, Κύθηρα, Τροιζήνα, Φάληρο και Πειραιά. Υπήρξε, μεταξύ άλλων, προϊσταμένη του Τμήματος Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, προϊσταμένη του Τμήματος Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας της Διεύθυνσης Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων καθώς και υπεύθυνη αρχαιολόγος για τη διοργάνωση εκδηλώσεων τού Αθήνα- Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Έχει διδάξει και επιμεληθεί αρχαιολογικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, έχει τρέξει διάφορα ευρωπαϊκά προγράμματα, έχει κάνει αρκετές ανακοινώσεις και δημοσιεύσεις σε θέματα αρχαιολογίας και πολιτιστικής κληρονομιάς, συνέγραψε δύο βιβλία («Ηριδανός - Το ποτάμι της αρχαίας πόλης», 2004 και «Ναοί στο σχήμα τ' ουρανού - μια ερμηνευτική προσέγγιση του Άξιον Εστί του Οδυσσέα Ελύτη μέσα από την εμπειρία των μνημείων», 2006), ενώ έχει συνεργαστεί στενά με το υπουργείο Πολιτισμού.




Από τον ΘΟΔΩΡΗ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟ Πηγή: www.lifo.g

Νέος μακεδονικός τάφος στον νομό Πέλλας

Ένας νέος μακεδονικός τάφος, με τέσσερις θαλάμους, ήρθε στο φως εντός του σύγχρονου οικισμού της Πέλλας κατά τη διάρκεια του έργου «Κατασκευή Δικτύων Αποχέτευσης Πέλλας - Ν.Πέλλας», που υλοποιείται από τον Δήμο Πέλλας με χρηματοδότηση του ΕΣΠΑ 2007-2013. Ο μακεδονικός τάφος, όπως και άλλοι δεκαοκτώ κιβωτιόσχημοι και κεραμοσκεπείς τάφοι του ανατολικού νεκροταφείου της Πέλλας, πρωτεύουσας του μακεδονικού βασιλείου, που αποκαλύφθηκαν κατά τις εκσκαφές, ερευνήθηκαν από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πέλλας από τον Οκτώβριο του 2014 έως και τον Δεκέμβριο του 2015. Η δαπάνη εξασφαλίστηκε μέσω υποέργου αυτεπιστασίας που εκτελείτο παράλληλα με το κυρίως τεχνικό έργο.

Το ενδιαφέρον στο νέο μακεδονικό τάφο της Πέλλας είναι η αρχιτεκτονική μορφή του, αφού εκτός από το κεντρικό σκέλος, με προθάλαμο και κυρίως θάλαμο, διαθέτει δύο ακόμη πλευρικούς θαλάμους που ανοίγονται στη βόρεια και νότια πλευρά του προθαλάμου. Από το κεντρικό σκέλος με ύψος τοίχων 2,50 μ. έχει καταστραφεί η καμαρωτή οροφή. Αντίθετα οι καμάρες των πλευρικών θαλάμων σώζονται σε άριστη κατάσταση. Στο εσωτερικό του νότιου πλευρικού θαλάμου υπάρχει λίθινο βάθρο, πάνω στο οποίο είχε τοποθετηθεί η κλίνη του νεκρού ή της νεκρής. Η είσοδος του αντικρινού βόρειου θαλάμου προστατευόταν με φράγμα, από το οποίο διατηρείται η κατώτερη λιθόπλινθος. 

Ο δρόμος και η πρόσοψη του τάφου, που βρίσκονται στα ανατολικά, δεν στάθηκε δυνατό να ερευνηθούν στην παρούσα φάση. Όμως, όπως συμπεραίνεται από τα πεσμένα αρχιτεκτονικά μέλη η πρόσοψη αναμένεται να έχει μνημειακή διαμόρφωση με αετωματική επίστεψη. Το θυραίο άνοιγμα του προθαλάμου έκλεινε με ξύλινη θύρα ύψους 2,78 μ και πλάτους 1,30 μ.
Ο τάφος συλήθηκε κατά την αρχαιότητα, όπως οι περισσότεροι μακεδονικοί τάφοι. Ολόκληρα αγγεία, λυχνάρια και ειδώλια, που περισυλλέχθηκαν από το εσωτερικό του προθαλάμου, ανάγουν την κατασκευή του μνημείου στο πρώτο μισό του 3ου αι. π.Χ.

Πηγή : Y.Π.Π.Ο.

«Βούτηξαν» στα Αντικύθηρα για νέα ευρήματα (Άρθρο που συμπληρώνεται με νέα στοιχεία)

Συνάντηση Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού κ. Κώστα Τασούλα με την ομάδα έρευνας στο Ναυάγιο Αντικυθήρων και ευρήματα της έρευνας.

9/10/2014
Ο Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού κ. Κων/νος Τασούλας δέχτηκε σήμερα στο γραφείο του την ομάδα των αρχαιολόγων της ερευνητικής ομάδας του Ναυαγίου των Αντικυθήρων, την οποία συνεχάρη για την επιτυχή ολοκλήρωση της φετινής αποστολής. 

Παρευρέθησαν από πλευράς Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων η Προϊσταμένη της Δρ Αγγελική Σίμωσι και οι αρχαιολόγοι της ΕΕΑ Δρ Θ. Θεοδούλου και Δρ Δ. Κουρκουμέλης καθώς και οι Δρ Brendan Foley από πλευράς Woods Hole, καθώς και ο κ. Αλέξανδρος Τούρτας απόφοιτος ναυτικής αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Southampton. Παρών ήταν και ο Δρ Γ. Μπιτσάκης της ομάδας μελέτης του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, ο οποίος βοήθησε στην οργάνωσης της έρευνας.

Ο κ.Τασούλας εξήρε την επιστημονική σημασία της αποστολής καθώς και την άριστη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που χρηματοδότησε το πρόγραμμα, την οποία χαρακτήρισε υποδειγματική, ευχαριστώντας τους χορηγούς.

Η έρευνα της ΕΕΑ, υποστηριζόμενης από το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Woods Hole, η οποία διήρκεσε από τις 15 Σεπτεμβρίου μέχρι τις 7 Οκτωβρίου, ολοκληρώθηκε με επιτυχία παρά τις δυσχέρειες από τους έντονους βόρειους ανέμους, στην περιοχή του γνωστού Ναυαγίου των Αντικυθήρων. 

Από το ναυάγιο ανελκύστηκαν το 1900 από Συμαίους σφουγγαράδες, πλήθος μαρμάρινων και χάλκινων αγαλμάτων και ο περίφημος Μηχανισμός των Αντικυθήρων.
Στη διάρκεια της έρευνας πραγματοποιήθηκε η ακριβής τοπογραφική αποτύπωση της θέσης του ναυαγίου και δημιουργήθηκε τρισδιάστατο μοντέλο της βυθομετρικής και φωτογραφικής απεικόνισης.
Οι εν λόγω απεικονίσεις εντάχθηκαν σε γεωπληροφοριακό σύστημα (GIS) στο οποίο τοποθετούνται τα κατά το δυνατόν γνωστά δεδομένα της ανέλκυσης του 1900, καθώς και τα στοιχεία της έρευνας του 1976 που διεξήγαγε το τότε ΥΠΠΕ, με επόπτη τον αρχαιολόγο Λ. Κολώνα, σε συνεργασία με τον πλοίαρχο Cousteau, το πλήρωμα του Καλυψώ και έλληνες εθελοντές. 

Ταυτόχρονα, τοποθετούνται τα στοιχεία της φετινής διερεύνησης, τα οποία περιλαμβάνουν: στόχους έντονου σήματος που προέρχονται από συστηματική επισκόπηση του βυθού της περιοχής με ανιχνευτές μετάλλων, προκειμένου να εξακριβωθεί η έκταση της διασποράς του ναυαγίου και επιφανειακά ευρήματα. 

Ως αποτέλεσμα προέκυψε ο εντοπισμός και τελικά η ανέλκυση χάλκινου συμπαγούς δόρατος με σαυρωτήρα, το οποίο προέρχεται από χάλκινο ή και μαρμάρινο άγαλμα. Από το ίδιο σημείο εντοπίστηκε και ανελκύστηκε χάλκινος δακτύλιος, προσαρμοσμένος σε χάλκινο καρφί, ο οποίος σώζει στο στέλεχός του συσσωμάτωμα, το οποίο ενδέχεται να περιλαμβάνει ξύλο του ίδιου, του πλοίου όπου ήταν προσηλωμένος. Ανελκύστηκε επίσης δειγματοληπτικά μικρό τμήμα φύλλου μολύβδου, το οποίο προέρχεται από τη μολύβδινη επένδυση των υφάλων του αρχαίου σκάφους. Τέλος από το χώρο του ναυαγίου, ανελκύστηκε ο μολύβδινος στύπος άγκυρας του σκάφους που είχε εντοπιστεί το 2013 και άλλα επιφανειακά ευρήματα, μεταξύ των οποίων ένας δακτύλιος και μία χάλκινη απόληξη στηρίγματος κλίνης, καθώς και μία σχεδόν ακέραιη λάγυνος.
Τα νέα δεδομένα αποσαφηνίζουν την εικόνα του ναυαγίου και τη διάταξή του στο χώρο.
Αντίστοιχα, η άμεση γειτνίαση με δεύτερη θέση, όπου εντοπίζονται τόσο συστάδες αμφορέων όσο και στοιχεία από την δομή και την εξάρτηση του σκάφους, δημιουργεί νέα επιστημονικά ερωτήματα για το κατά πόσον η θέση αποτελεί συνέχεια της πρώτης ή τα κατάλοιπα ενός δεύτερου ναυαγίου.
Το ρομποτικό σκάφανδρο Exosuit, το οποίο είχε προγραμματιστεί να βοηθήσει τις έρευνες, κατέστη δυνατόν να πραγματοποιήσει μόνο δοκιμαστικές καταδύσεις για μία ημέρα, εξαιτίας των δύσκολων καιρικών συνθηκών. Εν τούτοις, η σαφέστερη εικόνα του χώρου του ναυαγίου και η δοκιμή νέων τεχνικών κατάδυσης και τεχνικών μέσων κάνει εφικτό και απαραίτητο τον προγραμματισμό του επόμενου ερευνητικού βήματος της συστηματικής ανασκαφής του χώρου.
Η έρευνα διεξάγεται υπό τη διεύθυνση της Προϊσταμένης της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων Α. Σίμωσι, με επιστημονικούς υπευθύνους του αρχαιολόγους Θ. Θεοδούλου και Δ. Κουρκουμέλη από πλευράς ΕΕΑ και Β. Foley από πλευράς Woods Hole. Την ερευνητική ομάδα αποτελούν επιπλέον ο αρχαιολόγος Α. Τούρτας, έλληνες και ξένοι δύτες και τεχνικοί δύτες (M. Τζεφρόνης, Λ. Μερσενιέ της ΕΕΑ, Ε. Ο’Brian, P. Short, Α. Σωτηρίου), οι τεχνικοί (J. Clark, M. Lombardi, S. Faszcza, R. Lacoss), οι φωτογράφοι (B. Seymour, J. Fardoulis), οι κινηματογραφιστές (E. Kovacs, M. Τσιμπερόπουλος), η συντηρήτρια K. Giangrande, κ.ά. Την έρευνα υποστήριξε, επιπλέον, το Πολεμικό Ναυτικό με δύτες της Μονάδας Υποβρυχίων Καταστροφών και διαθέτοντας την τορπιλλοθέτιδα «Θέτις», η οποία λειτούργησε ως βάση επιχειρήσεων για το ρομποτικό καταδυτικό σκάφανδρο Exosuit.
Η αποτύπωση έγινε από εξειδικευμένη ομάδα του Πανεπιστημίου του Σύδνεϋ (O. Pizzaro, S. Williams, C. Lees) με τη χρήση του αυτόνομου υποβρύχιου οχήματος Sirius. Σημαντική ήταν τέλος η υποστήριξη των πληρωμάτων των ερευνητικών σκαφών (Δ. Δράκος, Θ. Χρονόπουλος, Κ. Κωτούλας,) και του σκάφους «Γλάρος» που διέθεσε το Ίδρυμα Λασκαρίδη με τον καπετάνιο Νικόλαο Μιχαηλίδη και το πλήρωμά του, του Δρ. Γ. Μπιτσάκη, μέλους της ομάδας μελέτης του μηχανισμού που υποστήριξε οργανωτικά την έρευνα και της κ. Καλλιόπης Αντωνιάδου, η οποία ανέλαβε τη διατροφή της πολυπληθούς ομάδας.
Η χρηματοδότηση της έρευνας έγινε από πόρους που εξασφάλισε το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο του Woods Hole και η μη Κερδοσκοπική Εταιρεία Αργώ, η οποία ιδρύθηκε για την υποστήριξη της έρευνας. Χορηγίες για την έρευνα διέθεσαν η ελβετική εταιρεία Hublot, η ΟΤΕ-COSMOTE, το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, η JF White Constructing Co., το Swordspoint Foundation, το Costa Navarino, οι οικογένειες James H. Orr, Michael Dubno and Loren Blackford, Richard and Laetitia Garriott de Cayeux και το Ίδρυμα Εγχωρίου Περιουσίας Κυθήρων και Αντικυθήρων.
Ευχαριστίες οφείλονται, τέλος, στο Δήμο Κυθήρων και στους κατοίκους των Αντικυθήρων, οι οποίοι υποδέχτηκαν με θέρμη και στάθηκαν αρωγοί καθ΄ όλη τη διάρκεια της έρευνας.
Σε όλους Έλληνες και ξένους συντελεστές και χορηγούς της έρευνας το ΥΠΠΟΑ εκφράζει τις θερμές ευχαριστίες του και προκρίνει τη συνέχιση τη προσπάθειας, την οποία προτίθεται να υποστηρίξει με κάθε δυνατό τρόπο.
Δείτε στιγμιότυπα της έρευνας στη διεύθυνση: http://antikythera.whoi.edu και http://www.youtube.com/user/antikythera2012

Πηγή :
http://www.yppo.gr/2/g22.jsp?obj_id=58772


Το μυστήριο των Αντικυθήρων στο CNN
Αφιέρωμα στο πιο διάσημο ναυάγιο της αρχαιότητας


8/10/2014

Εκτενές αφιέρωμα έκανε το αμερικανικό δίκτυο CNN στο πιο διάσημο και μυστηριώδες ναυάγιο της αρχαιότητας, αυτό των Αντικυθήρων. Στο αφιέρωμα μιλά ο αρχαιολόγος Μπρένταν Φόλεϊ, συνυπεύθυνος της ανασκαφής που πραγματοποιείται αυτές τις ημέρες στην περιοχή, αλλά και πολλοί άλλοι. Ειδικότερα η ενότητα «The Art of Movement» του αφιερώματος παρουσιάζει τις σημαντικές καινοτομίες - που προέκυψαν από το ναυάγιο των Αντικυθήρων - για τον τομέα της επιστήμης και της τεχνολογίας, οι οποίες συντελούν στη διαμόρφωση του σύγχρονου κόσμου μας.



«Στα γαλανά νερά ανοικτά στη βραχώδη ακτή των Αντικυθήρων, σε ένα απομακρυσμένο νησί της Μεσογείου με πληθυσμό μικρότερο από 50 κατοίκους, βρίσκεται ένα από τα πιο μυστηριώδη ναυάγια όλων των εποχών. Κάτω από τα κρυστάλλινα νερά, βρίσκεται ένα απίστευτο ναυάγιο ανεξερεύνητο για χιλιάδες χρόνια. Το 1900, σφουγγαράδες από τη Σύμη, αγκυροβόλησαν κατά μήκος της ανατολικής ακτής του νησιού, περιμένοντας να κοπάσει μια άγρια καταιγίδα, πάνω από αυτό που έμελε να ταράξει ολόκληρο τον αρχαιολογικό κόσμο. Κάτω από τα κρυστάλλινα νερά, βρισκόταν ένα απίστευτο ναυάγιο που παρέμενε ανεξερεύνητο για χιλιάδες χρόνια. Η περιοχή εξερευνήθηκε το επόμενο έτος, και αποκαλύφθηκαν χάλκινα αγάλματα σε ανθρώπινες διαστάσεις και αξιόλογα έργα τέχνης. Ένα χρόνο μετά, το 1902, με την ανακάλυψη μιας συστάδας από ασβεστοποιημένη πέτρα με μυστηριώδεις επιγραφές, το ναυάγιο έγινε ευρύτερα γνωστό», γράφει το CNN.



Το αφιέρωμα αναφέρεται στα νέα ευρήματα, όπως το χάλκινο δόρυ μήκους 2,20 μέτρων, ένα χρυσό δαχτυλίδι, μια άγκυρα, συστάδες αμφορέων και τα μεταλλικά τμήματα μιας κλίνης. Η νέα αρχαιολογική έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη στον υποθαλάσσιο χώρο του ναυαγίου των Αντικυθήρων αναμένεται να ολοκληρωθεί στις 15 Οκτωβρίου.

Πηγή
http://www.athensvoice.gr/article

Γιατί ο θησαυρός των Αντικυθήρων είναι και οι άνθρωποι που τον αναζητούν.
Το αθέατο επίτευγμα των Ελλήνων δυτών 


Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ( φωτογράφος: Ειρ. Μίαρη) www.mixanitouxronou.gr/o-thisavros-ton-antikithiron-ine-anthropi-pou-ton-anazitoun/


07/10/2014


Η δημοσιογραφική αποστολή για το περίφημο ναυάγιο των Αντικυθήρων οργανώθηκε μετά από πρόσκληση των χορηγών της αρχαιολογικής έρευνας, καθώς επρόκειτο να γίνουν σημαντικές ανακοινώσεις για τα ευρήματα, ενδεχομένως ισάξια του «Εφήβου», του «Φιλοσόφου» και του περίφημου «Μηχανισμού». Οι προσδοκίες διαψεύστηκαν το ίδιο βράδυ στα Κύθηρα, όταν στην εκδήλωση που έγινε σε ένα ειδικά διαμορφωμένο υπαίθριο θεατράκι, ένας από τους χορηγούς του προγράμματος «Επιστροφή στα Αντικύθηρα», ο εφοπλιστής Πάνος Λασκαρίδης, αναφέρθηκε σε καθεστώς λογοκρισίας που τους επιβλήθηκε και -όπως είπε- το υπουργείο απαγόρευσε τις ανακοινώσεις για τα ευρήματα.

www.mixanitouxronou.gr/o-thisavros-ton-antikithiron-ine-anthropi-pou-ton-anazitoun/

 Οι συμμετέχοντες στο αρχαιολογικό εγχείρημα είχαν φτιάξει και ένα βίντεο το οποίο απέσυραν την τελευταία στιγμή. Είχαν σκοπό να προβάλλουν τον θησαυρό που ανέσυραν, αλλά τους πρόλαβε το τηλέφωνο από το υπουργείο. Έτσι, αντί για χρυσά κοσμήματα, δόρατα και χάλκινα αγάλματα έπαιξαν άλλες εικόνες με τηλεκατευθυνόμενα υποβρύχια που σκανάρουν το βυθό, και το περίφημο σκάφανδρο exosuit που έφερε ο dr. Brendan Foley από το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο της Βοστώνης.

www.mixanitouxronou.gr/o-thisavros-ton-antikithiron-ine-anthropi-pou-ton-anazitoun/

 Από τους σφουγγαράδες στον Iron man 

Το θηριώδες exosuit που έφεραν οι Αμερικανοί, μπορεί να κατέβει σε βάθος 330 μέτρων και να παραμείνει έως και 48 ώρες στο βυθό. Έγινε πρωταγωνιστής της νεοελληνικής αρχαιολογικής φαντασίας, αλλά με πολλές μπουρμπουλήθρες. Γιατί άλλα γράφει στο manual και άλλα έζησε στην πραγματική ζωή. Από τα μέσα Σεπτεμβρίου που ήρθε στην Ελλάδα γύρισε πολλά βίντεο κλιπ, αλλά βουτιά στο ναυάγιο δεν έκανε. Δεν το επέτρεψε ο καιρός. Αυτή είναι η εξήγηση. Φυσικό και αναμενόμενο για το Αιγαίο και την θυελλώδη θάλασσα των Αντικυθήρων.

Αντικύθηρα. Στο σημείο του ναυαγίου σπάνια η θάλασσα ηρεμεί. Πηγές : ARGO/John Fardoulis. και
www.mixanitouxronou.gr/o-thisavros-ton-antikithiron-ine-anthropi-pou-ton-anazitoun/

 Ο αποκαλούμενος iron man που αποτελείται από κράμα αλουμινίου, άστραψε από τα φλας των φωτογράφων στη στεριά, αλλά αγάλματα δεν συνάντησε. Η δημοσιότητα που απέκτησε, ίσως άθελά του, δεν έκανε τόσο καλό στην υπόθεση του ναυαγίου, αλλά στην εταιρεία που ανήκει και κάνει επισκευές στο υπόγειο αποχετευτικό δίκτυο των αμερικανικών μεγαλουπόλεων και στις δεξαμενές άντλησης πετρελαίου στους ωκεανούς. Αυτό θα ακουγόταν ύποπτο, εάν η εταιρεία που το υποστηρίζει δεν διέθετε και τον υπόλοιπο εξοπλισμό της για την τρισδιάστατη χαρτογράφηση του βυθού. Τα υποβρύχια μηχανήματα που κινήθηκαν στην περιοχή του ναυαγίου μπόρεσαν να προσδιορίσουν με ακρίβεια το βυθισμένο ρωμαϊκό πλοίο και αυτό θεωρείται μεγάλο επίτευγμα. Ίσως δεν έχει τόση σημασία να σας περιγράψω ποια είναι τα πιθανά ευρήματα, υποθετικά ή αληθινά, αλλά να αναρωτηθώ μήπως ο καυγάς με τις ανακοινώσεις κρύβει μια μεγάλη αλήθεια, που δεν σκεφτήκαμε εκεί στα Κύθηρα.

Φωτογραφία του 1900: οι σφουγγαράδες βουτούν στο σημείο του αρχαίου ναυαγίου, στα Αντικύθηρα. www.mixanitouxronou.gr/o-thisavros-ton-antikithiron-ine-anthropi-pou-ton-anazitoun/

Οι Έλληνες αρχαιολόγοι καταδύονται στο σημείο. Συνεπικουρούνται από δύτες του πολεμικού ναυτικού. Όλοι τους εξακολουθούν να είναι κακοπληρωμένοι, όπως όλοι οι έντιμοι δημόσιοι λειτουργοί. Καταδύονται με τους γνωστούς κινδύνους για την υγεία τους και παίρνουν τα επίσης γνωστά αστεία επιδόματα για την εργασία τους στο βυθό. Αυτοί έφεραν στην επιφάνεια τους θησαυρούς και όχι ο iron man. Και απ΄ότι φαίνεται αυτοί θα συνεχίσουν να το κάνουν Είτε από φιλοπατρία είτε από αγάπη στην αρχαιολογία και την επιστήμη τους. Οι στολές τους δεν γυαλίζουν, αλλά οι ίδιοι έχουν γνώσεις και αντοχή να πάνε κόντρα στο καιρό. Αναλαμβάνουν ρίσκα, ξενυχτούν πάνω από τα βιβλία τους και ζουν με την βεβαιότητα, ότι θα νιώσουν ευτυχία όταν αγγίξουν ένα χάλκινο χέρι στο βυθό, όπως εκείνος ο Συμιακός σφουγγαράς που το 1900 ανέσυρε με πρωτόγονα μέσα το άγαλμα του Φιλοσόφου και τον παρέδωσε χωρίς αντάλλαγμα στις αρχές. Οι σφουγγαράδες πέθαναν λησμονημένοι και φτωχοί, οι περισσότεροι χτυπημένοι από την νόσο των δυτών. Αυτήν την προσφορά ποιος χορηγός θα την πληρώσει; 

Πηγές :
www.mixanitouxronou.gr/o-thisavros-ton-antikithiron-ine-anthropi-pou-ton-anazitoun/ Χρίστος Βασιλόπουλος
http://antikythera.whoi.edu/

«Βούτηξαν» στα Αντικύθηρα για νέα ευρήματα
27/9/2014

Ξεκίνησαν οι έρευνες για τον εντοπισμό και άλλων αντικειμένων από το φορτίο του αρχαίου ναυαγίου στα ανοιχτά των Αντικυθήρων

Δείτε στο βίντεο το υποβρύχιο ρομπότ Sirius να πραγματοποιεί έρευνες στην περιοχή όπου ναυάγησε το πλοίο που μετέφερε τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων



Ξεκίνησαν στα ανοιχτά των Αντικυθήρων οι εργασίες για την περαιτέρω διερεύνηση της θαλάσσιας περιοχής από την οποία είχε ανασυρθεί στις αρχές του 20ού αιώνα το ναυάγιο που περιείχε τον περίφημο Μηχανισμό των Αντικυθήρων. Οι έρευνες, οι οποίες διεξάγονται από έλληνες και αμερικανούς αρχαιολόγους υπό την επίβλεψη της Εφορίας Εναλίων Αρχαιοτήτων, έχουν ως στόχο να εντοπίσουν και άλλους θησαυρούς οι οποίοι διασκορπίστηκαν στη θάλασσα. Όπως δείχνουν τα ευρήματα που ανασύρθηκαν μαζί με το πλοίο εκτός από τον Μηχανισμό το φορτηγό (ολκάδα) μετέφερε ένα πλήθος ακόμη ξεχωριστά αντικείμενα. Το φορτίο του θεωρείται ότι υποδεικνύει την πρώτη εμπορεία έργων τέχνης στον δυτικό κόσμο, σημαντικό τμήμα του όμως πιστεύεται ότι έχει καταποντιστεί σε μεγαλύτερο βάθος.Στον βυθό έχει εντοπιστεί εξάλλου και δεύτερο ναυάγιο, 250 μ. μακρύτερα από το πρώτο, ενώ οι ειδικοί δεν αποκλείουν να υπάρχει και δεύτερος μηχανισμός (εικάζεται ότι το δεύτερο πλοίο συνταξίδευε με την ολκάδα ή εκτελούσε το ίδιο δρομολόγιο).
Στη σύγχρονη έρευνα χρησιμοποιούνται και σύγχρονα μέσα – ο ισχυρότερος «σύμμαχος» των δυτών και των αρχαιολόγων που επιχειρούν τη νέα «εξερεύνηση» είναι μια επαναστατική στολή, η Exosuit, * η οποία τους επιτρέπει να παραμείνουν για πολύ περισσότερη ώρα και να κινηθούν πιο άνετα σε πολύ μεγάλα βάθη. Η αποστολή των Anticythera Divers έχει ανεβάσει ήδη στον λογαριασμό της στο Twitter το πρώτο βίντεο από τις εργασίες που παρουσιάζουμε.


*Θα ψάξουν για δεύτερο μηχανισμό Αντικυθήρων

(άρθρο τις 5/6/2014 στο Βήμα)Αμερικανοί δύτες θα εξερευνήσουν εκ νέου το διάσημο ναυάγιο για νέα ευρήματα




Προγραμματίζεται μια νέα αποστολή εξερεύνησης στο ναυάγιο των Αντικυθήρων με στόχο την ανακάλυψη ενός ακόμη μηχανισμού

Μασαχουσέτη

Το έτος 80 π.Χ ένα ρωμαϊκό καράβι βυθίζεται ανοιχτά των Αντικυθήρων. Το 1900 Σύμιοι σφουγγαράδες εντοπίζουν το ναυάγιο σε βάθος 45-60 μέτρων. Ανάμεσα στα ευρήματα είναι και ένα παράξενο αντικείμενο το οποίο η μελέτη του οποίου απέδειξε ότι ήταν ένα πολύπλοκο όργανο και σύμφωνα με τους ειδικούς ο αρχαιότερος υπολογιστής που γνωρίζουμε. Το όργανο αυτό έγινε γνωστό ως «ο μηχανισμός των Αντικυθήρων». Εχουν γίνει δεκάδες μελέτες για τον μηχανισμό αυτό και έχουν γραφτεί χιλιάδες άρθρα για την ύπαρξη και λειτουργία του.

Στις ΗΠΑ γίνονται αυτό το διάστημα δοκιμές σε μια προηγμένη στολή κατάδυσης με την οποία θαλάσσιοι αρχαιολόγοι σκοπεύουν τον προσεχή Σεπτέμβριο να βουτήξουν στο ναυάγιο με στόχο να εντοπίσουν ένα δεύτερο μηχανισμό που πιθανώς να υπήρχε στο καράβι.

Δείτε σχετικά: Η αποκωδικοποίηση του Μηχανισμού των Αντικυθήρων

Τα προβλήματα

Οι υπάρχουσες στολές κατάδυσης δεν επιτρέπουν σε δύτες που εξερευνούν ναυάγια να παραμένουν για ικανό χρονικό διάστημα κάτω από το νερό. Για ναυάγια που βρίσκονται σε βάθη μεγαλύτερα από μερικές δεκάδες μέτρα από την επιφάνεια χρησιμοποιούνται ρομποτικά υποβρύχια που πραγματοποιούν τις έρευνες. Στις έρευνες που έγιναν στον ναυάγιο το 1900 οι δύτες είχαν στη διάθεση τους χρόνο μόλις 5 λεπτά για να κάνουν έρευνες πριν η πίεση του νερού γίνει απειλητική. Το 1976 έρευνες στο ναυάγιο των Αντικυθήρων πραγματοποίησε και ο Ζακ Υβ Κουστώ που μαζί με την ομάδα του χρησιμοποίησαν ένα ειδικό σύστημα που λειτουργούσε σαν ηλεκτρική σκούπα. Με το σύστημα αυτό ο Κουστώ και οι συνεργάτες του «ρούφηξαν» ότι υπήρχε σε ένα σημείο του ναυαγίου χωρίς τελικά να ανακαλύψουν κάτι. Ομως κατέστη σαφές ότι τέτοια συστήματα είναι πιθανό να καταστρέψουν εύθραυστα αντικείμενα.

Η στολή

Στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας Woods Hole στη Μασαχουσέτη δοκιμάζεται μια νέα στολή κατάδυσης. Η Exosuit, όπως ονομάζεται η στολή, είναι σύμφωνα με τους δημιουργούς της ένα «φορετό υποβρύχιο». Η στολή είναι δημιουργία της εταιρίας ρομποτικών συστημάτων Nuytco Research που ιδρύθηκε στον Καναδά και εν συνεχεία εξαγοράστηκε από την αμερικανική εταιρεία J.F.White. Είναι κατασκευασμένη από ένα κράμα αλουμινίου με αρθρωτές κλειδώσεις οι οποίες διευκολύνουν στο μέγιστο δυνατό βαθμό τις κινήσεις των χεριών και των ποδιών ενός δύτη. Η στολή διαθέτει προωθητήρες με τους οποίους ο δύτης στην ουσία… πιλοτάρει τη στολή.

Ενα καλώδιο (εν είδη ομφάλιου λώρου) που συνδέει τη στολή με το πλοίο τροφοδοτεί συνεχώς με ενέργεια τη στολή ώστε να βρίσκονται μόνιμα σε λειτουργία οι προωθητήρες, η παροχή οξυγόνου και γενικά όλα τα συστήματα συντήρησης και επικοινωνίας του δύτη. Το καλώδιο λειτουργεί επίσης ως μέσο μετάδοσης δεδομένων (ήχου, βίντεο, κλπ) από και προς τον δύτη.

Σε περίπτωση προβλήματος στο καλώδιο η στολή διαθέτει μπαταρίες οι οποίες διατηρούν σε λειτουργία όλα τα συστήματα της εκτός από τη χρήση των προωθητήρων. Η στολή διαθέτει και εξωτερικό σύστημα ελέγχου ώστε να μπορεί κάποιος από το πλοίο να αναλάβει τον έλεγχο της σε περίπτωση ανάγκης. Αν για παράδειγμα, πάθει κάτι ο δύτη να μπορεί κάποιος να τον επαναφέρει στο πλοίο.





Η στολή Exosuit θα χρησιμοποιηθεί για την εξερεύνηση του ναυαγίου των Αντικυθήρων

Απαραίτητη
Η χρήση μιας τέτοιας προηγμένης στολής κρίθηκε απολύτως απαραίτητη για τη συγκεκριμένη αποστολή. Αυτό γιατί το ναυάγιο των Αντικυθήρων βρίσκεται πλέον σε βάθος 120 μέτρων ενώ επίσης είναι πιθανό να υπάρχουν εκεί εύθραυστα αντικείμενα για τα οποία πρέπει οι δύτες να έχουν όσο το δυνατόν καλύτερη αίσθηση της αφής για να μην τα καταστρέψουν.


Σύμφωνα με τον προγραμματισμό αν δεν υπάρξει κάποιο πρόβλημα στις δοκιμές η στολή θα χρησιμοποιηθεί τον Ιούλιο σε μια αποστολή ανεύρεσης οργανισμών με ιδιότητες βιοφωσφορισμού σε μια υποθαλάσσια περιοχή 160 χλμ ανοικτά των βορειοανατολικών ακτών των ΗΠΑ η οποία ονομάζεται «Τα Φαράγγια».

Πηγές :

http://www.tovima.gr/science/research/article/?aid=634058&h1=true#commentForm

http://www.tovima.gr/science/technology-planet/article/?aid=603374

Η αλήθεια για τα... κουρεμένα γλυπτά

Ποτέ και πουθενά αλλού στον ελλαδικό χώρο δεν βρέθηκαν αγάλματα με σκόλλυ στην κορυφή, παρά μόνο αυτά στο Δίον

«Κούρευαν» τα αγάλματα, απομακρύνοντας τους βοστρύχους, κατά την αρχαιότητα και αναδείκνυαν πρωτότυπα κουρέματα που σχετίζονταν με την αφιέρωση των προσώπων σε συγκεκριμένες θεότητες!

Δύο άγνωστες στο επιστημονικό κοινό και μοναδικές για τον ελληνικό χώρο προτομές αγοριών με ιδιόμορφο... κούρεμα (καθώς ξανασμιλεύτηκαν), που χρονολογούνται κατά τον 1ο και 3ο μ.Χ. αιώνα και έφερε στο φως η ανασκαφή του καθηγητή Δημήτρη Παντερμαλή στο Δίον το 1994, μελέτησε ο συνεργάτης του, Περικλής Χριστοδούλου.

Τα αποτελέσματα της έρευνάς του παρουσίασε  κατά την πρώτη μέρα των εργασιών του Διεθνούς Αρχαιολογικού Συνεδρίου για τη Γλυπτική στη Ρωμαϊκή Ελλάδα, που γίνεται στο Ρέθυμνο.
(  βλ. σχετικά http://anazitiseispsixis.blogspot.gr/2014/09/blog-post_30.html )

«Τα δύο γλυπτά δεν έγιναν την ίδια εποχή: το ένα πρέπει να χρονολογηθεί στα τελευταία χρόνια του 1ου ή στα πρώτα του 2ου μ.Χ. αιώνα (εποχή Τραϊανού), ενώ το άλλο κατασκευάστηκε τουλάχιστον μια εκατονταετία αργότερα, στις πρώτες δεκαετίες του 3ου μ.Χ. (εποχή Καρακάλλα). Ωστόσο, γύρω στα μέσα του 3ου μ.Χ. ή και αργότερα, μεταποιήθηκε η κόμμωση των πορτρέτων και απέκτησαν θύσανο βοστρύχων στην κορυφή», είπε ο κ. Χριστοδούλου στο «Εθνος».

Εκεί ακριβώς έγκειται και η μοναδικότητα των προτομών, ο σκόλλυς (τούφα) έμενε στην κορυφή της κεφαλής και όχι στο πλάι, όπως είναι πιο συνηθισμένο. Ποτέ και πουθενά αλλού στον ελλαδικό χώρο δεν βρέθηκαν αγάλματα με σκόλλυ στην κορυφή, παρά μόνο αυτά τα δύο στο Δίον.

Η διεθνής βιβλιογραφία αναφέρει δύο ακόμη, ένα από ανασκαφή έπαυλης στο Σιραγκάν της Γαλλίας και ένα άλλο που βρίσκεται σε ιδιωτική συλλογή και δεν γνωρίζουμε περισσότερα στοιχεία.

Σύμφωνα με τον κ. Χριστοδούλου, «ο σκόλλυς, όπως μας πληροφορούν οι αρχαίες πηγές, έμενε στο κεφάλι και μεγάλωνε ως ένδειξη ευσεβείας για κάποια θεότητα».

Το ενδιαφέρον στα δύο πορτρέτα του Δίου είναι ότι η κόμμωση αυτή δεν ήταν η αρχική. Και τα δύο γλυπτά τροποποιήθηκαν γύρω στα μέσα του 3ου αιώνα μ.Χ. ή αργότερα, για να αποκτήσουν το ιδιότυπο αυτό στοιχείο.

«Η επανάχρηση γλυπτών, ιδίως την εποχή αυτή που βρίσκεται στο κατώφλι της όψιμης αρχαιότητας, δεν ήταν ασυνήθιστη. Είναι όμως ενδιαφέρον ότι ο γλύπτης ή οι γλύπτες που ξαναδούλεψαν τα γλυπτά άφησαν απείραχτα τα χαρακτηριστικά του προσώπου. Τα ερωτήματα που τίθενται είναι πολλαπλά και δεν μπορούν όλα να απαντηθούν με ασφάλεια: Είναι δυνατόν να ταυτίσουμε τη θεότητα στην οποία ήταν αφιερωμένος ο σκόλλυς; Πώς και γιατί ξαναχρησιμοποιήθηκαν τα γλυπτά;», ανέφερε ο αρχαιολόγος.

Οι δύο προτομές αγοριών βρέθηκαν από τον Δ. Παντερμαλή, στον χώρο της αγοράς, του πολιτικού κέντρου του Δίου, σε μια ιδιωτική οικία που ονομάστηκε συμβατικά «Σπίτι της Λήδας», από την παράσταση ενός άλλου γλυπτού που βρέθηκε εκεί και απεικονίζει τη μυθική συνεύρεση της Λήδας, βασίλισσας της Σπάρτης, με τον Δία μεταμορφωμένο σε κύκνο.

Το πιο πιθανό είναι τα δύο παιδιά να ήταν αφιερωμένα στη θεά Ισιδα, την Αιγύπτια θεά που από την ελληνιστική περίοδο καταλαμβάνει διαρκώς σημαντικότερη θέση στο αρχαίο πάνθεον, ιδίως χάρη στον μητρικό και παρηγορητικό της χαρακτήρα και στην υπόσχεση διαρκούς προστασίας ακόμη και μετά τον θάνατο. Ίσως μάλιστα το τελευταίο αυτό στοιχείο να εξηγεί τον ρόλο των γλυπτών, που θα πρέπει να απεικόνιζαν δύο νεκρά παιδιά μιας οικογένειας αφιερωμένα στη θεά, ώστε αυτή να συνεχίσει να τα προστατεύει.

Το ένα από τα δύο γλυπτά, το ωραιότερο σύμφωνα με τους ανασκαφείς, εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Δίου, ενώ το άλλο -που δεν είναι τόσο όμορφο- φυλάσσεται στις αποθήκες του.

Πηγή : http://www.ethnos.gr/

Η Ελλάδα στα μουσεία του κόσμου - Γλυπτά και αγάλματα

Από τα Μάρμαρα του Παρθενώνα στο «Αγόρι που προσεύχεται» και από την «Πληγωμένη Αμαζόνα» στον «Αρπιστή», κομμάτια της αρχαίας ελληνικής ιστορίας βρίσκονται διασκορπισμένα στις πέντε ηπείρους

Τα βλέμματα στραμμένα στην Αμφίπολη, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης του εξωτερικού περιμένουν το επόμενο νέο από τον Τύμβο Καστά και όλοι οι απλοί άνθρωποι ειδικοί και μη, αγωνιούν για τον «ένοικο» που κρύβει εδώ και χιλιετίες ο τάφος.

Αναμφισβήτητα ο τύμβος της Αμφίπολης είναι η αρχαιολογική ανασκαφή της χρονιάς, ίσως και της δεκαετίας, η σκαπάνη των αρχαιολόγων έχει φέρει προς το παρόν πολύ σημαντικά ευρήματα που αφήνουν άφωνους ακόμα και τους καλύτερα διαβασμένους. Οι δυο εξαιρετικής ομορφιάς και τεχνικής Καρυάτιδες που αποκαλύφθηκαν στον δεύτερο θάλαμο του ταφικού μνημείου, έφεραν στο νου ξανά, την περίφημη «έκτη Καρυάτιδα» του Ερεχθείου της Ακρόπολης, που στέκει μόνη στο Βρετανικό Μουσείο, μακριά από τις «αδερφές» της.

Συνειρμικά, η σκέψη ταξιδεύει και στην κεντρική Ευρώπη, όπου δυο γλυπτά, δυο γυναικείες μορφές, δυο Ελληνίδες υποδέχονται καθημερινά χιλιάδες επισκέπτες στο Λούβρο του Παρισιού. Και η αναπόληση των ελληνικών γλυπτών που βρίσκονται μακριά από τον τόπο καταγωγής τους δεν τελειώνει σε δυο μόνο μουσεία, καθώς τα μεγαλύτερα μουσεία της Ευρώπης, αλλά και της Αμερικής «φιλοξενούν» σπουδαία κομμάτια της ελληνικής ιστορίας.

Μουσείο του Λούβρου - Παρίσι



Ένα από τα διασημότερα αρχαιοελληνικά αγάλματα, «η Αφροδίτη της Μήλου» εκτίθεται στο Παριζιάνικο μουσείο. Το άγαλμα που ανακάλυψε ένας Μήλιος αγρότης, εντόπισε ο Ολιβιέ Βουτιέ το 1820 και το αγόρασε ο Γάλλος πρέσβης στην Υψηλή Πύλη, μαρκήσιος Ντε Ριβιέρ.


Η άλλη ελληνική γυναικεία μορφή που βρίσκεται στο μουσείο του Λούβρου είναι η περίφημη «Νίκη της Σαμοθράκης» το μαρμάρινο αριστούργημα που βρέθηκε στο Ναό των Καβείρων στη Σαμοθράκη, το 1863 από τον Γάλλο πρόξενο στην Αδριανούπολη Σαρλ Σαμπουαζό.

Στο Λούβρο επίσης εκτίθενται η «Άρτεμη των Βερσαλλιών», η «Κενταυρομαχία», οι «Εργαστίνες», και ο ιππέας του Rampin.

Βρετανικό Μουσείο


Η Ζωοφόρος του Παρθενώνα αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά εκθέματα στο Βρετανικό Μουσείο. Στο μουσείο στεγάζονται ακόμα 15 από τις 92 μετόπες του Παρθενώνα, καθώς και μια από τις έξι Καρυάτιδες του Ερεχθείου.



Μουσείο της Περγάμου – Βερολίνο


Ο «Βωμός του Ναού του Δία της Περγάμου» από τον οποίο και πήρε το όνομα του το μουσείο, δεσπόζει στην κεντρική αίθουσα, ενώ ακριβώς απέναντι βρίσκεται τμήμα από τη ζωοφόρο με θέμα την Τιτανομαχία.

Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης (ΜΕΤ)


Ο τομέας με τα ελληνορωμαϊκά εκθέματα περιλαμβάνει περισσότερα από 35.000 έργα τέχνης. Εκεί εκτίθενται έργα από την συλλογή κυκλαδικής τέχνης, όπως ο «Αρπιστής», το «Αριστούργημα του Μπάστη», το «Σύμπλεγμα Πολεμιστή και Κενταύρου».

Μουσείο Βατικανού – Ρώμη



Ο «Δισκοβόλος του Μύρωνα» φιλοξενείται εδώ. Πρόκειται για έναν γυμνό αθλητή δισκοβολίας που παρά την ένταση του, διατηρεί γαλήνια την έκφραση του.

Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης – Βιέννη


Η ανάγλυφη «Πληγωμένη Αμαζόνα», που χρονολογείται περί τον 4ο π.Χ. αιώνα και βρέθηκε στις ανασκαφές της Εφέσου, βρίσκεται στο αυστριακό μουσείο στο κέντρο της Βιέννης.

Μουσείο Ερμιτάζ – Αγία Πετρούπολη

Ένα από τα γνωστότερα εκθέματα του είναι η «Αφροδίτη της Ταυρίδας» αντίγραφο του 3ου ή 2ου π.Χ. της «Κνιδίας Αφροδίτης», ενός από τα περίφημα έργα του Πραξιτέλη!



Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 2014 08:13 - Newsbomb Τελευταία ανανέωση: Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 2014 08:15
Read more: http://www.newsbomb.gr/politismos/story/497330/i-ellada-sta-moyseia-toy-kosmoy#ixzz3DzDMHiAz