Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Φιλόσοφοι 20ου αιώνα. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Φιλόσοφοι 20ου αιώνα. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Παρασκευή 9 Μαΐου 2014

Ludwig Wittgenstein Το μπλε και το καφέ βιβλίο. Προεισαγωγικές μελέτες για τις φιλοσοφικές έρευνες




Το μπλε και το καφέ βιβλίο. Προεισαγωγικές μελέτες για τις φιλοσοφικές έρευνες

Ludwig Wittgenstein

μετάφραση: Κωστής Κωβαίος

επιμέλεια σειράς: Κωνσταντίνος Βουδούρης

Καρδαμίτσα, 1984, 318 σελ.

Διαβάστε το σε free ebook στον παρακάτω σύνδεσμο

http://pernoampariza.files.wordpress.com/2013/12/cebbcebfcf8dcebdcf84ceb2ceb9cf87-ceb2ceafcf84cebaceb5cebdcf83cf84ceb1cf8acebd-cf84cebf-cebccf80cebbcead-cebaceb1ceb9-cf84cebf-cebaceb1.pdf


Aποφθέγματα Ludwig Wittgenstein
Για όσα δεν μπορούμε να μιλήσουμε, καλύτερα να μένουμε σιωπηλοί.

Wovon man nicht sprechen kann, darüber muss man schweigen.

Τα όρια της γλώσσας μου είναι τα όρια του κόσμου μου. Tractatus Logico-Philosophicus


Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν




Φωτογραφικό πορτρέτο του Λούντβιχ Βιτγκενστάιν από το 1929, την περίοδο που έλαβε υποτροφία από το Trinity College

Όνομα Λούντβιχ Βιτγκενστάιν/ Γέννηση 26 Απριλίου 1889 (Βιέννη,Αυστρία) / Θάνατος 29 Απριλίου 1951 (Καίμπριτζ,Αγγλία)
Περίοδος 20ος αιώνας / Δυτική φιλοσοφία / Σχολή Αναλυτική φιλοσοφία
Κύρια Ενδιαφέροντα Μεταφυσική, Επιστημολογία,Λογική, φιλοσοφία της γλώσσας, φιλοσοφία των μαθηματικών
Αξιοσημείωτες Ιδέες
Διάκριση ανάμεσα στο λέγειν και το δεικνύναι, τα φιλοσοφικά προβλήματα ως αποτέλεσμα της παρανόησης της λογικής της γλώσσας (Tractatus)

Ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν (ή Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν) (Ludwig Josef Johann Wittgenstein, 26 Απριλίου 1889 - 29 Απριλίου 1951) ήταν Αυστριακός σύγχρονος φιλόσοφος, με σημαντική συνεισφορά στον τομέα της αναλυτικής φιλοσοφίας και της λογικής. Θεωρείται ένας από τους πλέον επιδραστικούς φιλοσόφους, του οποίου το έργο διαδραμάτισε σπουδαίο ρόλο στην εξέλιξη της φιλοσοφικής σκέψης του 20ου αιώνα. Κατά τη διάρκεια της ζωής του δημοσίευσε μόλις μία φιλοσοφική διατριβή, το Tractatus Logico-Philosophicus, ένα άρθρο, μια κριτική βιβλίου και ένα παιδικό λεξικό, αν και πολλές δευτερογενείς δημοσιεύσεις και αναλύσεις γύρω από το έργο του καταγράφονται μέχρι σήμερα. Τα ογκώδη χειρόγραφά του επιμελήθηκαν και δημοσιεύθηκαν μετά τον θάνατό του. Οι Φιλοσοφικές Έρευνεςεμφανίστηκαν σε μορφή βιβλίου το 1953 και ως το τέλος του αιώνα θεωρούνταν σημαντικό σύγχρονο κλασικό έργο. Ο Φιλόσοφος Μπέρτραντ Ράσελ περιέγραψε τον Βιτγκενστάιν ως «το τελειότερο παράδειγμα παραδοσιακά εννοούμενης ιδιοφυΐας που έχω γνωρίσει: φλογερός, βαθυστόχαστος, δριμύς και αυταρχικός».

Γεννημένος στη Βιέννη σε μια από τις πλουσιότερες οικογένειες της Ευρώπης, κληρονόμησε το 1913 μια μεγάλη περιουσία από τον πατέρα του. Έδωσε κάποια σημαντικά ποσά σε φτωχούς καλλιτέχνες. Σε μια περίοδο σοβαρής κατάθλιψης μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο χάρισε ολόκληρη την περιουσία του στους αδελφούς και τις αδελφές του. Τρεις από τους αδελφούς του αυτοκτόνησαν, πράγμα που σκέφθηκε να κάνει και ο ίδιος. Εγκατέληψε την ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία πολλές φορές: υπηρετώντας ως αξιωματικό σε μέτωπο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όπου παρασημοφορήθηκε για το θάρρος του· διδάσκοντας σε σχολία απομακρυσμένων χωριών της Αυστρίας, όπου αντιμετώπισε διαμάχες επειδή χτυπούσε τα παιδιά όταν αυτά έκαναν λάθη στα μαθηματικά και εργαζόμενος ως νοσοκομειακός φροντιστής στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, όπου έλεγε στους νοσηλευομενους να μην παίρνουν τα φάρμακα που τους δίνουν και κατάφερνε εν πολλοίς να κρατά μυστικό το γεγονός ότι ήταν από τους διασημότερους φιλοσόφους του κόσμου. Εντούτοις, περιέγραφε την φιλοσοφία ως «την μόνη εργασία που μου δίνει ικανοποίηση».

Συχνά η φιλοσοφία του διαιρείται στην πρώιμη περίοδο, με χαρακτηριστικότερο έργο το Tractatus, και την ύστερη περίοδο που διατυπώνεται στις Φιλοσοφικές Έρευνες. Ο πρώιμος Βιτγκενστάιν ενδιαφέρθηκε για την λογική σχέση μεταξύ προτάσεων και του κόσμου και πίστευε ότι έλυσε όλα τα φιλοσοφικά προβλήματα αφού έδοσε εξηγήσεις για την λογική που υποκρύπτεται στην σχέση αυτή. Ακόμη και η πρώιμη περίοδός του, όμως, αποκαλύπτει έναν λανθάνοντα μυστικισμό αφού πιστεύει ότι οι λέξεις «φθάνουν» στους ανθρώπους που τις προφέρουν δίχως να τους αγγίζουν. Ο ύστερος Βιττγκενστάιν απέρριψε πολλές από τις υποθέσεις του Tractatus, υποστηρίζοντας ότι το νόημα των λέξεων συνίσταται από την λειτουργία που επιτελούν εντός κάθε λογοπαίγνιου.

Η επίδραση του Βιττγκενστάιν έχει γίνει αισθητή σχεδόν σε κάθε πεδίο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, υπάρχουν όμως και ευρέως αποκλείνουσες ερμηνείες της σκέψης του. Όπως λέει το φίλος και συνεργάτης του Γκέοργκ Χένρικ φον Ράιτ:

«Είχε την άποψη... ότι οι ιδέες του έχουν γενικώς παρεξηγηθεί και διαστρεβλωθεί, ακόμη και από εκείνους που δηλώνουν μαθητές του. Αμφέβαλε ότι θα κατανοηθεί καλύτερα στο μέλλον. Είχε πει κάποτε ότι ένοιωθε σαν να έγραφε για ανθρώπους που σκέφτονται διαφορετικά, που αναπνέουν κάποιον διαφορετικό άερα από ότι οι σημερινοί άνθρωποι».

Βιογραφία
Ο Βιτγκενστάιν γεννήθηκε στη Βιέννη τον Απρίλιο του 1889. Ήταν το όγδοο και τελευταίο παιδί για μία από τις πλέον εύπορες και αξιοσέβαστες οικογένειες της Βιέννης των Αψβούργων. Ωστόσο, το όνομα Βιτγκενστάιν της ανήκε στην πραγματικότητα μόνο κατά τις τελευταίες τρεις γενιές. Ο προπάππος του Λούντβιχ Βιτγκενστάιν, που εργαζόταν ως διαχειριστής της κτηματικής περιουσίας της γερμανικής αριστοκρατικής οικογένειας των Seyn-Wittgenstein, υιοθέτησε το όνομα αυτό όταν το 1808 ο Ναπολέων υποχρέωσε τους Εβραίους να αποκτήσουν και ένα δεύτερο επώνυμο. Αν και εβραϊκής καταγωγής, η οικογένεια Βιτγκενστάιν δεν θα μπορούσε εύκολα να χαρακτηριστεί τμήμα της εβραϊκής κοινότητας, καθώς αφομοιώθηκε με την μεσαία τάξη της Βιέννης ενώ παράλληλα διέθετε μία καθαρά γερμανική κουλτούρα. Ο πατέρας του, ο Καρλ Βιτγκενστάιν, ήταν ένας από τους σημαντικότερους βιομηχάνους σε ολόκληρη την αυστρο-ουγγρική αυτοκρατορία της εποχής και η οικογένειά του βρισκόταν στο κέντρο της πολιτισμικής ζωής της Βιέννης, σε μία ιδιαίτερη μάλιστα ιστορική περίοδο γέννησης αρκετών πνευματικών και πολιτισμικών κινημάτων, στα τέλη του 19ου αιώνα.
Νεανικά χρόνια

Ο Βιτγκενστάιν γαλουχήθηκε σε ένα οικογενειακό περιβάλλον όπου τα περισσότερα μέλη της οικογένειας διέθεταν κάποια ιδιαίτερη πνευματική ή καλλιτεχνική κλίση. Ο πατέρας του, όταν εγκατέλειψε τον επιχειρηματικό χώρο, μετατράπηκε σε μαικήνα των εικαστικών τεχνών, ενώ η οικογένεια του είχε στενές σχέσεις με σημαντικούς μουσικούς όπως τον Μπραμς και τον Μάλερ. Ο αδελφός του, Πάουλ Βιτγκενστάιν, ήταν επίσης σημαντικός πιανίστας. Ο ίδιος δεν έδειξε κάποιο πρώιμο εικαστικό ή μουσικό ταλέντο αλλά ούτε και κάποια άλλη ιδιαίτερη κλίση πέρα από την ενεργητικότητα και επιδεξιότητά του. Ήδη σε νεαρή ηλικία, βίωσε την αυτοκτονία δύο αδελφών του, του Χανς και του Ρούντολφ. Συνολικά τρία από τα τέσσερα αδέλφια του αυτοκτόνησαν, γεγονός που αποδίδεται εν μέρει στις υψηλές προσδοκίες που καλλιεργούσε ο πατέρας τους καθώς και τις πιέσεις του να αναλάβουν τις επιχειρήσεις της οικογένειας. Ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν δεν έδειξε ωστόσο δείγματα ανάλογης αυτοκαταστροφικής τάσης.

Μέχρι το 1903 ο Βιτγκενστάιν λάμβανε μαθήματα κατ' οίκον. Έχοντας δώσει την εικόνα πως διέθετε το ταλέντο του μηχανικού, φοίτησε αργότερα στην τεχνική σχολή (γυμνάσιο) Realschule στο Λιντς, περνώντας με επιτυχία τις αυστηρές εισαγωγικές εξετάσεις. Την ίδια περίοδο, μαθήτευε στην ίδια σχολή και ο Αδόλφος Χίτλερ, ωστόσο δεν θεωρείται πως οι δύο άνδρες είχαν οποιαδήποτε επαφή μεταξύ τους[Η Kimberly Cornish, στο βιβλίο της The Jew of Linz (1998), ισχυρίζεται πως ο Βιτγκενστάιν και ο Χίτλερ γνωρίζονταν πολύ περισσότερο μεταξύ τους και πως μέσα από την ανταγωνιστική τους σχέση καλλιεργήθηκε ο αντισημιτισμός του Χίτλερ. Κατά τον βιογράφο του Βιτγκενστάιν, Ray Monk, συνυπήρξαν στο ίδιο γυμνάσιο την περίοδο 1904-1905, ωστόσο είχαν διαφορά δύο σχολικών τάξεων, καθώς ο Χίτλερ είχε αποτύχει σε μία χρονιά ενώ ο Βιτγκενστάιν αντιθέτως είχε κερδίσει ένα χρόνο. Τα συμπεράσματα και η έρευνα της Cornish παραμένουν έντονα αμφιλεγόμενα. ]. Οι μαθητικές επιδόσεις του Βιτγκενστάιν μπορούν να χαρακτηριστούν μέτριες ή κακές, όπως αποδεικνύουν οι μαθητικοί του έλεγχοι. Αποφοίτησε το 1906 και αμέσως μετά ξεκίνησε σπουδές μηχανολόγου, στην Technische Hochschule στο Βερολίνο. Για τα δύο χρόνια που σπούδασε εκεί δεν διαθέτουμε πολλές πληροφορίες. Έλαβε τελικά το δίπλωμά του στις 5 Μαΐου του 1908. Παρά το γεγονός πως σε ολόκληρη αυτή την χρονική περίοδο ο Βιτγκενστάιν παρουσιάζει ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία, φαίνεται πως επικράτησε η επιθυμία του πατέρα του ώστε αμέσως μετά το Βερολίνο, ξεκίνησε στο πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ σπουδές αεροναυπηγού.
Σπουδές στο Μάντσεστερ

Οι πρώτες του έρευνες, αφορούσαν στην κατασκευή χαρταετών για τον μετεωρολογικό σταθμό Kite Flying Upper Atmosphere Station. Το φθινόπωρο του 1908, ο Βιτγκενστάιν γράφτηκε στο τμήμα Μηχανικών του πανεπιστημίου ως ερευνητής φοιτητής. Στα πλαίσια των ερευνών του, άρχισε να εστιάζει το ενδιαφέρον του στα μαθηματικά, πέρα από αεροναυτικές εφαρμογές, ενώ είναι γνωστό πως παρακολουθούσε τις διαλέξεις του J.E. Littlewood για τη θεωρία της μαθηματικής ανάλυσης. Την ίδια εποχή ήρθε σε επαφή και με το έργο του Μπέρτραντ Ράσσελ, The Principles of Mathematics (Οι Αρχές των Μαθηματικών) καθώς και με το βιβλίο του Gottlob Frege Grundgesetze.

Παρά την εντατική ενασχόλησή του με τη φιλοσοφία των μαθηματικών, ο Βιτγκενστάιν συνέχισε παράλληλα τις σπουδές του στην αεροναυπηγική, ολοκληρώνοντας μάλιστα τα σχέδια για την κατασκευή ενός κινητήρα αεροπλάνου. Η ιδέα του αποδείχθηκε αδύνατο να εφαρμοστεί τελικά στα αεροπλάνα, ωστόσο αργότερα χρησιμοποιήθηκε κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου πολέμου στο σχεδιασμό ελικοπτέρων. Στο δεύτερο έτος σπουδών του στράφηκε στη δημιουργία βελτιώσεων στις έλικες των αεροκινητήρων. Για τα σχέδιά του, ζήτησε επίσης κατοχύρωση της ευρεσιτεχνίας του, την οποία έλαβε τελικά το 1911. Παρά την υποτροφία του στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, ο Βιτγκενστάιν αποφάσισε οριστικά την στροφή του προς τη φιλοσοφία. Το καλοκαίρι του 1911, επισκέφτηκε τον Frege, ο οποίος τον συμβούλευσε να αρχίσει σπουδές κοντά στον Μπέρτραντ Ράσσελ, που τότε δίδασκε στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ.
Συνεργασία με τον Ράσσελ

Στις 18 Οκτωβρίου του 1911, ο Βιτγκενστάιν επισκέφτηκε τον Ράσσελ στο Trinity College και σύντομα αποτέλεσε έναν από τους λίγους που παρακολουθούσαν τις διαλέξεις του. Παράλληλα, τον απασχολούσε και εκτός διδασκαλίας, προκαλώντας εκτεταμένες συζητήσεις μαζί του, πάνω σε πολλά φιλοσοφικά ζητήματα. Ο Βιτγκενστάιν, αποζητούσε επιπλέον την γνώμη του σχετικά με το αν διέθετε το απαραίτητο ταλέντο στη φιλοσοφία, προκειμένου να ασχοληθεί με αυτή. Ο Ράσσελ τελικά ενθάρρυνε τον Βιτγκενστάιν να συνεχίσει να ασχολείται με τη φιλοσοφία και την 1η Φεβρουαρίου του 1912 έγινε επίσημα δεκτός στο Trinity College του Καίμπριτζ με επόπτη καθηγητή τον Ράσσελ. Στη διάρκεια ενός τριμήνου άρχισαν να μελετούν μαζί μαθηματική λογική. Στην αλληλογραφία του Ράσσελ αποτυπώνεται ο θαυμασμός του για τις ικανότητες του Βιτγκενστάιν αλλά και η βεβαιότητά του πως θα έλυνε τα προβλήματα που ο ίδιος δεν κατάφερε. Αν και δεν γνωρίζουμε με λεπτομέρεια το έργο του Βιτγκενστάιν σε αυτή την χρονική περίοδο, θεωρείται πιθανό πως αφορούσε στη θεμελίωση της λογικής. Την ίδια περίπου εποχή, ο Βιτγκενστάιν έγινε και υποψήφιο μέλος του ομίλου των "Αποστόλων" του Καίμπριτζ, μιας πολύ κλειστής λέσχης, γεγονός που δείχνει την αυξανόμενη επιρροή που ασκούσε στους ακαδημαϊκούς κύκλους.

Από το τέλος περίπου του πρώτου έτους του στο Καίμπριτζ, ο Βιτγκενστάιν θεωρείτο διάδοχος του καθηγητή του. Είναι επίσης γεγονός πως στις αρχές του 1913 ο Ράσσελ έχει σχεδόν εγκαταλείψει τον τομέα της λογικής πάνω στον οποίο εργαζόταν ο Βιτγκενστάιν, ενδεχομένως γιατί πίστευε πως δεν μπορούσε ο ίδιος να προσφέρει κάτι περισσότερο από εκείνον. Την ίδια χρονιά καταγράφεται ο θάνατος του πατέρα του Βιτγκενστάιν. Είναι χαρακτηριστικό ότι το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων που κληρονόμησε, το δώρισε σε Αυστριακούς καλλιτέχνες χωρίς πόρους. Την ίδια περίοδο, ο Βιτγκενστάιν πείθεται πως στον ακαδημαϊκό περίγυρο του Καίμπριτζ δεν θα μπορούσε να παραγάγει ένα σημαντικό φιλοσοφικό έργο, όπως ο ίδιος το εννοούσε και αποφασίζει να απομονωθεί στη Νορβηγία προκειμένου να ολοκληρώσει το έργο του πάνω στη λογική.

Περίπου τον Οκτώβριο του 1913, ο Βιτγκενστάιν εγκαταστάθηκε στο απομονωμένο χωριό Skjolden της Νορβηγίας, αποκομμένος και συγχρόνως απελευθερωμένος από τον αστικό τρόπο ζωής της Βιέννης ή του Καίμπριτζ. Στο διάστημα της παραμονής του υπήρξε πολύ παραγωγικός ενώ κατά διαστήματα διατηρούσε επικοινωνία δια αλληλογραφίας με τον Ράσσελ σχολιάζοντας την πρόοδο του έργου του ή διευκρινίζοντας του κάποια σημεία του. Ο Βιτγκενστάιν ουσιαστικά εργάστηκε πάνω σε ένα κείμενο που ο ίδιος αποκαλούσε με τον όρο Logik, πρόδρομο του μεταγενέστερου Tractatus, το οποίο προόριζε για πτυχιακή εργασία στο πανεπιστήμιο. Το καλοκαίρι του 1914 επέστρεψε στη Βιέννη για την περίοδο των διακοπών αλλά δεν θα γυρνούσε στο Skjolden πριν το καλοκαίρι του 1921.
Α' Παγκόσμιος πόλεμος και το Tractatus

Το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου πολέμου αποτέλεσε για τον Βιτγκενστάιν ένα απρόσμενο γεγονός, λόγω της απομόνωσής του στη Νορβηγία. Κατατάχθηκε εθελοντικά στον Αυστρο-Ουγγρικό στρατό στις 7 Αυγούστου, μία ημέρα μετά την κήρυξη πολέμου της Αυστρίας κατά της Ρωσίας και υπηρέτησε αρχικά στα μετόπισθεν του ανατολικού μετώπου, σε μία πυροβολαρχία στην Κρακοβία. Στα ημερολόγια που διατηρούσε ο Βιτγκενστάιν κατά τη διάρκεια του πολέμου, διαφαίνεται πως τα κίνητρά του πίσω από την κατάταξή του ήταν πιο περίπλοκα και δεν περιελάμβαναν αποκλειστικά το πατριωτικό συναίσθημα. Σε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα, ο ίδιος γράφει "Ίσως η εγγύτητα του θανάτου να ρίξει φως στη ζωή μου." Ένα ακόμα γεγονός που αναδεικνύεται μέσα από τα ημερολόγια του είναι και η θρησκευτική του μεταστροφή. Αν και ο Βιτγκενστάιν χαρακτηριζόταν από μία αθεϊστική στάση ζωής μέχρι εκείνη την περίοδο, το βιβλίο του Λέων Τολστόι Gospel in Brief φαίνεται πως τον επηρέασε βαθιά προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου ο Βιτγκενστάιν επεξεργαζόταν παράλληλα το φιλοσοφικό του έργο, σε μία περίοδο που μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιδιαιτέρως γόνιμη. Από τα γραπτά του, αντλούμε την πληροφορία πως στις 29 Σεπτεμβρίου του 1914 συνέλαβε την ιδέα αυτού που σήμερα αποκαλούμε Θεωρία της Απεικονιστικότητας της Γλώσσας ή της Θεωρίας της Λογικής Αναπαράστασης όπως ανέφερε συχνά ο ίδιος. Επιπλέον, θρησκευτικά στοιχεία άρχισαν να γίνονται ολοένα και πιο έντονα στη σκέψη του, τα οποία αναγνωρίζονται σήμερα ως η βάση των παρατηρήσεων στο τέλος του Tractatus και αφορούν το νόημα της ζωής, την αισθητική και την ψυχή. Τον Οκτώβριο του 1915, ευχαριστημένος από τα αποτελέσματα της εργασίας του, ο Βιτγκενστάιν έκανε μία προσπάθεια να της δώσει μία μορφή βιβλίου. Η απόπειρα αυτή αποτελεί κατά κάποιο τρόπο την πρώτη παραλλαγή του Tractatus, η οποία ωστόσο δεν έχει διασωθεί αλλά την πληροφορούμαστε από ένα γράμμα του στον Ράσσελ.

Τον Μάρτιο του 1916 οι αυστριακές αρχές ενέκριναν το αίτημα του ίδιου του Βιτγκενστάιν να μετατεθεί στο μέτωπο ως απλός στρατιώτης και τοποθετήθηκε σε μάχιμη μονάδα στο ρωσικό μέτωπο, όπου ζήτησε επίσης ένα από τα πιο επικίνδυνα πόστα, αυτό του παρατηρητή. Τον Μάρτιο του 1918 μετατέθηκε σε ένα σύνταγμα του ορεινού πυροβολικού στο ιταλικό μέτωπο. Για ένα διάστημα νοσηλεύτηκε σε νοσοκομείο του Μπολτζάνο, όπου θεωρείται πολύ πιθανό πως δούλεψε πάνω στο σχεδόν ολοκληρωμένο τότε βιβλίο του. Λίγο αργότερα τιμήθηκε για την ανδρεία του με την Ταινία του Μεταλλίου Στρατιωτικών Πράξεων μετά Ξιφών ενώ του παραχωρήθηκε και μεγάλη άδεια. Περίπου το καλοκαίρι του 1918 φαίνεται πως το Tractatus, όπως το γνωρίζουμε σήμερα, έλαβε την οριστική του μορφή. Η περίοδος αυτή συνέπεσε με την είδηση του θανάτου του πολύ στενού του φίλου David Pinsent, γεγονός που αποτέλεσε και την αφορμή να αφιερώσει ο Βιτγκενστάιν το βιβλίο του στη μνήμη του. Παράλληλα ξεκίνησε να ασχολείται με την δημοσίευσή του. Μετά την επιστροφή του στη Ιταλία, ο Βιτγκενστάιν αιχμαλωτίστηκε από τον ιταλικό στρατό και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο αιχμαλώτων του Κόμο. Χάρη στις ενέργειες του Ράσσελ και άλλων γνωστών του από το Καίμπριτζ, του δόθηκε η ευκαιρία να αφεθεί ελεύθερος με την προϋπόθεση πως θα δήλωνε ιατρικά ανίκανος να αντέξει τον περιορισμό του. Τελικά, ο Βιτγκενστάιν αρνήθηκε τέτοιου είδους προνόμιο αλλά δέχθηκε την άδεια να λαμβάνει βιβλία και να διατηρεί αλληλογραφία. Με αυτό τον τρόπο κατάφερε να στείλει το χειρόγραφο του βιβλίου του στον Ράσσελ. Στην μεταξύ τους αλληλογραφία, ο Βιτγκενστάιν εμφανίζεται δυσαρεστημένος από το γεγονός ότι ο πρώην καθηγητής του δεν μπορεί να κατανοήσει σε βάθος το έργο του, κάτι που παραδέχεται και ο ίδιος ο Ράσσελ. Στις 21 Αυγούστου του 1919 αφέθηκε ελεύθερος και επέστρεψε στην Αυστρία.
Δημοδιδάσκαλος

Όταν ο Βιτγκενστάιν επέστρεψε στην πατρίδα του με τη λήξη του πολέμου, αν και αποτελούσε έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ευρώπης, φρόντισε να εκχωρήσει όλη του την περιουσία στις αδελφές του Helene και Hermine, καθώς και στον αδελφό του Paul. Την περίοδο αυτή, η αποτυχία να βρεθεί ένας εκδότης για το Tractatus αλλά και η γενικευμένη αδυναμία των φιλοσόφων να κατανοήσουν το έργο του αποτέλεσε πηγή κατάθλιψης για τον Βιτγκενστάιν. Τον Σεπτέμβριο του1919 γράφτηκε επίσης στην Παιδαγωγική Ακαδημία όπου εκπαιδεύτηκε σύμφωνα με τις αρχές του Κινήματος Σχολικής Μεταρρύθμισης, με βάση τα δημοκρατικά και σοσιαλιστικά ιδεώδη.

Με το τέλος της εκπαίδευσής του, ο Βιτγκενστάιν διορίστηκε ως δάσκαλος στο αγροτικό χωριό Trattenbach. Η διδασκαλία του ακολουθούσε τις γενικές αρχές του κινήματος μεταρρύθμισης σύμφωνα με τις οποίες τα παιδιά έπρεπε να ενθαρρύνονται να σκέφτονται κάθε πρόβλημα παρά να αποστηθίζουν γνώσεις ενώ σημαντικό ρόλο είχε και η πρακτική άσκηση. Ο ίδιος ο Βιτγκενστάιν ήταν ως δάσκαλος απαιτητικός και αρκετά αυστηρός, ενώ έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στα μαθηματικά και δεν δίσταζε να διδάσκει ύλη που τυπικά δεν συμβάδιζε με την ηλικία των μαθητών του, ειδικά σε περιπτώσεις προικισμένων παιδιών. Στις μεθόδους που χρησιμοποιούσε συμπεριλαμβανόταν και η χρήση σωματικής τιμωρίας, πρακτική που εν γένει ήταν αποδεκτή, διέφερε όμως από τις μεθόδους της μεταρρύθμισης. Η προσωπικότητα του Βιτγκενστάιν αντιμετωπίστηκε με δυσπιστία από τους κατοίκους του χωριού ενώ σταδιακά και ο αρχικός ενθουσιασμός του άρχισε να εξασθενεί.

Την ίδια περίπου περίοδο, εκδόθηκε για πρώτη φορά το βιβλίο του, κυρίως χάρη σε ενέργειες του Ράσσελ. Η έκδοση αυτή, κατευθείαν από το χειρόγραφο του Βιτγκενστάιν, περιείχε πολλά λάθη και γενικά δεν έτυχε ιδιαίτερης επιμέλειας, σε τέτοιο βαθμό που ο ίδιος ο Βιτγκενστάιν την αποκάλεσε "πειρατική έκδοση" ενώ μέχρι την εμφάνιση της αγγλικής μετάφρασης το 1922 δεν θεωρούσε πως το έργο του είχε εκδοθεί. Η επόμενη μεταφρασμένη έκδοση, έγινε αντικείμενο μελέτης στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Η κριτική παρουσίαση του στο περιοδικό Mind από τον τότε φοιτητή στο King's College, Φρανκ Ράμσεϋ (Frank Ramsey), παραμένει ως σήμερα μία από τις πιο διεισδυτικές αναφορές στο Tractatus. O Ράμσεϋ γνώρισε και προσωπικά το συγγραφέα του όταν τον επισκέφτηκε στην Αυστρία.

Τον Σεπτέμβριο του 1924 ο Βιτγκενστάιν εγκατέλειψε το Trattenbach και έγινε δάσκαλος στο γειτονικό χωριό του Otterthal. Την περίοδο αυτή καταγράφεται μία σημαντική συνεισφορά του στην αυστριακή σχολική μεταρρύθμιση, η δημιουργία ενός ορθογραφικού λεξικού για διδασκαλία στα δημοτικά σχολεία. Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε τελικά το 1926 μετά από επίσημη έγκριση και αφού υπέστη ορισμένες τροποποιήσεις. Τον Απρίλιο του 1926, ο Βιτγκενστάιν εγκατέλειψε οριστικά το Otterthal και την διδασκαλία. Για την απόφασή του αυτή, στάθηκε αφορμή ένα συμβάν με έναν από τους μαθητές του, τον οποίο ο Βιτγκενστάιν χτύπησε προκαλώντας τη λιποθυμία του. Μετά από ανάκριση που ακολούθησε, αποφασίστηκε πως δεν είχε διαπράξει κάποιο υπηρεσιακό αδίκημα, ωστόσο ο ίδιος είχε ήδη υποβάλει την παραίτησή του στις 28 Απριλίου του 1926 και αποφάσισε να μην εργαστεί ξανά ως δάσκαλος.[Hausmann, Luise: «Ο Wittgenstein στην Αυστρία ως δάσκαλος δημοτικού». Μετάφρ. Ζηνοβία Ρακοπούλου. Εποπτεία 97 (1985), 7-18. ]
Επιστροφή στο Καίμπριτζ







Η οικία Βιτγκενστάιν, έργο του Λούντβιχ Βιτγκενστάιν σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Paul Engelmann.

Το καλοκαίρι του 1926 ο Βιτγκενστάιν επέστρεψε στη Βιέννη αφού είχε εργαστεί για ένα σύντομο διάστημα ως κηπουρός σε μοναστήρι. Μετά από επιθυμία της αδελφής του ανέλαβε την κατασκευή του νέου σπιτιού της, σε συνεργασία με τον Πωλ Έγκελμαν (Paul Engelmann), ο οποίος είχε επιμεληθεί των αρχικών σχεδίων. Το έργο τους ολοκληρώθηκε στις 13 Νοεμβρίου του 1926 και ως αρχιτέκτονες αναγράφονταν οι P. Engelmann και L. Wittgenstein. Μέσα από την εργασία του αυτή, ο Βιτγκενστάιν επανήλθε σταδιακά στους κόλπους της κοινωνίας της Βιέννης αλλά και στην φιλοσοφία.

Το 1929 αποφάσισε να επιστρέψει στο Καίμπριτζ, έπειτα από παρότρυνση αρκετών ακαδημαϊκών και φιλοσόφων. Σε ένα γράμμα του, ο Λόρδος Κέινς (Keynes) ανακοίνωσε την άφιξη του με την φράση "Ο Θεός αφίχθη. Τον συνάντησα στο τρένο των 5:15", ενδεικτικό της φήμης που είχε αποκτήσει αλλά και του θρύλου που είχε καλλιεργηθεί γύρω από τη φυσιογνωμία του. Παρά την αναγνώριση της σπουδαιότητας του έργου του, ο Βιτγκενστάιν επέστρεψε στο Καίμπριτζ χωρίς κάποιο τίτλο. Υπέβαλε το Tractatus ως διδακτορική διατριβή και η προφορική του εξέταση έγινε από τους Ράσσελ και G. E. Moore στις 18 Ιουνίου του 1929. Η έκθεση του Moore ανέφερε πως "[...] η διατριβή του κυρίου Wittgenstein είναι ένα μεγαλοφυές έργο" και τελικά απέκτησε τον τίτλο του διδάκτορα.[Passmore, John: «Το φιλοσοφικό κλίμα στο Καίμπριτζ την εποχή του Βίττγκενσταϊν». Μετάφρ. Ζηνοβία Δρακοπούλου. Εποπτεία 97 (1985), 59-74. ]

Τον επόμενο χρόνο, ο Βιτγκενστάιν ανέλαβε μια σειρά διαλέξεων για το τμήμα Ηθικών Επιστημών. Παράλληλα, ολοκλήρωσε το έργο που είναι σήμερα γνωστό ωςΦιλοσοφικές παρατηρήσεις (Philosophische Bemerkungen), στο οποίο αποτυπώνεται μια διαφοροποίηση από τις ιδέες του Tractatus. Το κείμενο αυτό υποβλήθηκε ως διατριβή, στο τέλος του φθινοπωρινού τριμήνου του 1930, για την οποία του δόθηκε μια πενταετής υποτροφία εταίρου (fellow) στο Trinity College. Τα επόμενα χρόνια, ο Βιτγκενστάιν ανέπτυξε νέες φιλοσοφικές ιδέες οι οποίες αποτυπώνονταν κυρίως στις διαλέξεις του στο Καίμπριτζ. Κατά τη διάρκεια αυτών, μία ομάδα φοιτητών του, τις κατέγραφε σε σημειώσεις που αργότερα δέθηκαν με ένα μπλε εξώφυλλο και αποτέλεσαν το αποκαλούμενο Μπλε βιβλίο, μία πρώτη μορφή δημοσίευσης της νέας φιλοσοφικής μεθόδου του Βιτγκενστάιν που έγινε αρκετά δημοφιλής στην φιλοσοφική κοινότητα της Οξφόρδης. Κατά τη διάρκεια του ακαδημαϊκού έτους 1934-1935, ο Βιτγκενστάιν υπαγόρευσε το έργο που γνωρίζουμε σήμερα ως Καφέ βιβλίο. Τα κείμενα που περιέχονταν σε αυτό δεν αποτελούσαν σημειώσεις διαλέξεων αλλά περισσότερο μια συγκέντρωση των αποτελεσμάτων του για προσωπική χρήση.

Τον Σεπτέμβριο του 1935, ο Βιτγκενστάιν οργάνωσε ένα ταξίδι στην Σοβιετική Ένωση. Την ίδια εποχή, αρκετοί έκριναν πως η σοβιετική Ρωσία αποτελούσε μια εναλλακτική λύση σε σχέση με τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, στις οποίες είχε ήδη ξεκινήσει η άνοδος του φασισμού. Τελικά δεν παρέτεινε την παραμονή του στη Ρωσία, παρά την αρχική του πρόθεση να εγκατασταθεί και να εργαστεί εκεί και επέστρεψε στο Καίμπριτζ. Το επόμενο διάστημα, αποφάσισε να ολοκληρώσει το επόμενο φιλοσοφικό του βιβλίο και για το σκοπό αυτό, με τη λήξη της υποτροφίας του Εταίρου, αναχώρησε για την Νορβηγία. Ο Βιτγκενστάιν εργάστηκε πάνω στο προγενέστερο Καφέ βιβλίο και το αποτέλεσμα της εργασίας του αποτέλεσε ένα μέρος του μεταγενέστερου βιβλίου Φιλοσοφικές Έρευνες (Philosophische Untersuchungen).
Καθηγητής φιλοσοφίας

Από την Νορβηγία επέστρεψε στην Αυστρία, τον Δεκέμβριο του 1937. Στην περίοδο που ο Χίτλερ επιζητούσε την ενσωμάτωση της Αυστρίας στη ναζιστική Γερμανία, ο Βιτγκενστάιν αναζήτησε και τελικά του δόθηκε μια θέση διδάσκοντος στο πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ, στις 11 Φεβρουαρίου του 1939, γεγονός που τον βοήθησε στην αίτησή του για βρετανική υπηκοότητα ενώ τον Ιούνιο απέκτησε βρετανικό διαβατήριο. Οι διαλέξεις του στο πανεπιστήμιο καταγράφονται ως ξεχωριστές και μάλλον αντισυμβατικές, καθώς το περιεχόμενό τους δεν ήταν μόνο η φιλοσοφία ή τα μαθηματικά αλλά παράλληλα και η αισθητική ή το ζήτημα της θρησκευτικής πίστης. Παράλληλα διαμόρφωνε απόψεις σε πλήρη αντίθεση με τους επαγγελματίες μαθηματικούς της εποχής και απολύτως ριζοσπαστικές σε ότι αφορούσε την φιλοσοφία των μαθηματικών. Μέρος στις διαλέξεις του πήρε για ένα διάστημα και ο Άλαν Τούρινγκ, με τον οποίο όμως ο Βιτγκενστάιν ήρθε σε ριζική διαφωνία.

Στη διάρκεια των δύο πρώτων χρόνων του Β' Παγκοσμίου πολέμου, ο Βιτγκενστάιν συνέχισε να διδάσκει, ωστόσο αναζητούσε εργασία έξω από την ακαδημαϊκή ζωή. Τελικά κατάφερε να εργαστεί εθελοντικά στο νοσοκομείο Guy's του Λονδίνου ως τραυματιοφορέας και αργότερα στο θεραπευτήριο "Βασίλισσα Βικτώρια" στο Νιούκαστλ, ως βοηθός εργαστηρίου. Μετά τον πόλεμο, ο Βιτγκενστάιν επέστρεψε στην έδρα του Καίμπριτζ διδάσκοντας μέχρι το καλοκαίρι του 1947. Οι διαλέξεις του κατά τη διάρκεια του τελευταίου του τριμήνου εγκαινίαζαν τα θέματα που θα τον απασχολούσαν τα επόμενα χρόνια και τα οποία αποτελούν σήμερα το δεύτερο μέρος των Φιλοσοφικών Ερευνών.

Τα τελευταία χρόνια





Ο τάφος του Βιτγκενστάιν στο Καίμπριτζ. Η ανεμόσκαλα αποτελεί αναφορά στην πρόταση 6.54 τουTractatus[«Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις όταν αυτός που με καταλαβαίνει, αφού με τη βοήθεια τους - πατώντας πάνω τους - τις υπερπηδήσει και προχωρήσει πέρα από αυτές, τελικά τις αναγνωρίσει ως στερημένες από νόημα. (Πρέπει, θα λέγαμε, να πετάξει μακριά την ανεμόσκαλα, αφού ανέβει πρώτα σε αυτή.» (Tractatus Logico-Philosophicus 6.54) ].

Εγκαταλείποντας την έδρα του στο πανεπιστήμιο, ο Βιτγκενστάιν αφοσιώθηκε στη συγγραφή ενός επόμενου βιβλίου, σε καθεστώς απομόνωσης στην Ιρλανδία. Εκεί, σχεδόν ολοκλήρωσε την έκδοση των Φιλοσοφικών Ερευνών που γνωρίζουμε σήμερα. Τα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του, ταξίδεψε στη Βιέννη, στις ΗΠΑ και στην Οξφόρδη, ενώ παράλληλα ξεκίνησε να επεξεργάζεται μια νέα σειρά σημειώσεων που μετά το θάνατό του αποτέλεσαν το βιβλίο Περί της βεβαιότητας (On Certainty). Η τελευταία παρατήρηση που περιλαμβάνεται στο βιβλίο γράφτηκε στις 27 Απριλίου του 1951, μία ημέρα πριν το θάνατό του από καρκίνο. Πριν χάσει τις αισθήσεις του, η τελευταία του φράση - απευθυνόμενος στον γιατρό του - ήταν "Πείτε τους πως έζησα μια υπέροχη ζωή".
Φιλοσοφικό έργο
Tractatus Logico-Philosophicus

 Tractatus Logico-Philosophicus

To Tractatus Logico-Philosophicus (Λογικο-Φιλοσοφική Πραγματεία) αποτελεί το μοναδικό έργο που δημοσίευσε ο Βιτγκενστάιν όσο ζούσε και μέσα από αυτό εγκαινιάστηκε μία νέα κατεύθυνση στη φιλοσοφία που αφορούσε στην ανάλυση της γλώσσας. Ο τίτλος του προτάθηκε από τον G. E. Moore και παραπέμπει στο έργο του Σπινόζα Tractatus Theologico-Politicus. Το κεντρικό θέμα του βιβλίου είναι η διάκριση ανάμεσα στο λέγειν και στο δεικνύναι. Σύμφωνα με τον ίδιο τον Βιτγκενστάιν, το έργο του αφορά στα προβλήματα της φιλοσοφίας και πώς αυτά δημιουργήθηκαν από την παρανόηση της λογικής της γλώσσας. Εκεί στηρίζεται και η δημοφιλής καταληκτική φράση του βιβλίου "για όσα δεν μπορεί να μιλά κανείς καλύτερα να σωπαίνει"[ L. Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosophicus 7. ]. Επιπλέον, με το Tractatus, εισάγεται η απεικονιστική θεωρία του Βιτγκενστάιν, σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον κόσμο σχηματίζοντας εικόνες των γεγονότων. Η δομή του έργου αποτελείται από αριθμημένες προτάσεις, συνήθως με τη μορφή αξιωμάτων και χωρίς να δικαιολογούνται.

Οι βασικές προτάσεις και κύριες θέσεις του έργου μπορούν να συνοψιστούν στα παρακάτω:
Ο κόσμος είναι όλα όσα συμβαίνουν.
Το γεγονός, είναι η ύπαρξη καταστάσεων πραγμάτων.
Κάθε σκέψη είναι μία λογική εικόνα των γεγονότων.
Η σκέψη είναι μια πρόταση με νόημα.
Η πρόταση είναι μια συνάρτηση αλήθειας των στοιχειωδών προτάσεων.
Η γενική μορφή της συνάρτησης αλήθειας είναι .
Για όσα δεν μπορεί να μιλά κανείς θα πρέπει να σωπαίνει.

Ο Βιτγκενστάιν αναθεώρησε αργότερα αρκετές από τις ιδέες του έργου, αν και μετά την ολοκλήρωσή του, πίστευε πως είχε καταφέρει να λύσει όλα τα παραδοσιακά προβλήματα της φιλοσοφίας.






Χειρόγραφες σημειώσεις του Βιτγκενστάιν, Wren Library, Καίμπριτζ.
Φιλοσοφικές έρευνες


Το έργο του Βιτγκενστάιν Φιλοσοφικές Έρευνες (Philosophische Untersuchungen) δημοσιεύτηκε το 1953, μετά το θάνατό του. Περιλαμβάνει δύο κύρια μέρη, με το πρώτο να αποτελείται από 693 αριθμημένες παραγράφους. Το μέρος αυτό ήταν έτοιμο προς δημοσίευση το 1946, ωστόσο ο Βιτγκενστάιν τελικά ανέβαλε την έκδοσή του. Το δεύτερο μέρος του έργου προστέθηκε μεταγενέστερα και σε αυτό ο Βιτγκενστάιν χρησιμοποιεί συχνά έναν διαφορετικό τρόπο παρουσίασης των ιδεών του. Σύμφωνα με την μεθοδολογία που ακολουθεί, αρχικά θέτει στον αναγνώστη ένα νοητικό πείραμα μέσα από το οποίο ο ίδιος οδηγείται σε φιλοσοφικά συμπεράσματα.

Στις Φιλοσοφικές Έρευνες αναλύεται η χρήση της γλώσσας, την οποία ο Βιτγκενστάιν περιγράφει ως ένα σύνολο από γλωσσικά παιχνίδια, μέσα από τα οποία οι λέξεις που απαρτίζουν τη γλώσσα λειτουργούν και αποκτούν νόημα. Σε αυτό τον τομέα διαφοροποιείται σε σχέση με το Tractatus, καθώς δεν εστιάζει στην απεικονιστική προσέγγιση αλλά συνδέει πλέον το νόημα με τη χρήση. Σε μια απλοϊκή προσέγγιση, μπορούμε να περιγράψουμε την ιδέα αυτή λέγοντας πως δεν ορίζουμε τις λέξεις συνδέοντας αυτές με τα αντικείμενα (εικόνες) αλλά με τον τρόπο που χρησιμοποιούνται.
Ύστερο έργο


Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Βιτγκενστάιν συμπλήρωσε το έργο του με σημειώσεις ή προσωπικές αναφορές πάνω σε διάφορα ζητήματα που δεν αφορούσαν αποκλειστικά σε φιλοσοφικά προβλήματα. Στα έργα αυτά περιλαμβάνονται τα:
Περί της βεβαιότητας – μία συλλογή αφορισμών και της σχέσης γνώσης και βεβαιότητας.
Παρατηρήσεις πάνω στα χρώματα – μία αναφορά στο έργο του Γκαίτε Θεωρία των Χρωμάτων.
Πολιτισμός και αξίες – μία συλλογή παρατηρήσεων πάνω σε πολιτισμικά θέματα, τη θρησκεία και τη μουσική. Περιλαμβάνει ακόμα μία κριτική της φιλοσοφίας τουΚίρκεγκαρντ.
Στον κινηματογράφο

Η ζωή του Βιτγκενστάιν έχει γυριστεί, το 1993, σε ταινία σύγχρονου θεατρικού στυλ από τον σκηνοθέτη Ντέρεκ Τζάρμαν (Derek Jarman), με (αγγλικό) τίτλο "Wittgenstein".[Imdb, Wittgenstein (1993) ]
Δείτε επίσης
Tractatus Logico-Philosophicus
Φιλοσοφία της γλώσσας

Εργογραφία στα ελληνικά
Φιλοσοφική Γραμματική, Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια Κωστή Μ. Κωβαίου, εκδ.Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα 1994
Παρατηρήσεις για τη θεμελίωση των μαθηματικών, μετάφραση Κωστής Μ. Κωβαίος, εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο Κρήτης, 2006.
Περί τέχνης & αισθητικής, εκδ. Καρδαμίτσα, 2002
Περί ηθικής, εκδ. Καρδαμίτσα, 2000
Πολιτισμός και αξίες,μετάφραση Μυρτώ Δραγώνα - Μονάχου, Κωστής Μ. Κωβαίος · επιμέλεια Κωστής Μ. Κωβαίος,εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 2000
Αφορισμοί και εξομολογήσεις,μετάφραση Κωστής Μ. Κωβαίος, εκδ. Καρδαμίτσα, 1993
Διαλέξεις για τη θρησκευτική πίστη, εκδ. Ευθύνη, 1993
Γλώσσα μαγεία τελετουργία,μετάφραση Κωστής Μ. Κωβαίος, εκδ. Καρδαμίτσα, 1990
Παρατηρήσεις πάνω στα χρώματα, εκδ. Πνευματικός, 1987
Το μπλε και το καφέ βιβλίο, εκδ. Καρδαμίτσα, 1984
Tractatus Logico-philosophicus, εκδ. Παπαζήση, 1978
Βιττγκενστάιν : Στοχασμοί , μετάφραση Κωστής Μ. Κωβαίος, εκδ.Στιγμή, Αθήνα 2007.
Φιλοσοφικές παρατηρήσεις, μετάφραση Κωστής Μ. Κωβαίος, εκδ.Γνώση, 1993 ·
Σελίδες μυστικού ημερολογίου, Μετάφρ. Πάνος Δοξιάδης, Ευθύνη 169 (1986), 28-29.
Βιβλιογραφία
Ray Monk, Λούντβιχ Βιτγκενστάιν: Το χρέος της μεγαλοφυΐας, εκδ. Scripta, 1998. ISBN 960-7909-04-6
Hans-Johann Glock, A Wittgenstein Dictionary, 1996. ISBN 0-631-18112-1
A. C. Grayling, Wittgenstein, A Very Short Introduction, 2001. ISBN 0-19-285411-9
Norman Malcolm, Ludwig Wittgenstein, A Memoir, 1958. ISBN 0-19-924759-5
Brian McGuinness, Young Ludwig: Wittgenstein's Life 1889-1921, 1988. ISBN 0-19-927994-2
Joachim Schulte, Wittgenstein, An Introduction, 1992. ISBN 0-7914-1082-X
Προτεινόμενη βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Δραγώνα-Μονάχου, Μυρτώ: «Οι ηθικοί αφορισμοί του Wittgenstein: Τα σύγχρονα Εις εαυτόν ή πώς ‘κουβεντιάζεται’ η σιωπή». Φιλοσοφία 10-11 (1980-81), 433-481.
Schulte, Joachim, Λούντβιχ Βιτγκενστάιν : Η ζωή: Το έργο: Η επίδραση, μετάφραση Θόδωρος Παρασκευόπουλος,εκδ. Αλεξάνδρεια,Αθήνα, 2008
Σταυρούλα Τσινόρεμα, «Ο Wittgenstein και η συζήτηση γύρω από την γλωσσική κανονιστικότητα”, Δευκαλίων, 13/2-3, 1995, 137-173
Σακελλαριάδης, Θανάσης Γ, Από το Tractatus στις Έρευνες : Η φιλοσοφική διαδρομή του Ludwig Wittgenstein, εκδ.Ελληνικά Γράμματα,Αθήνα, 2006.
Μακρής Νίκος, «Λόγος και Μυστική στο Tractatus Logico-philosophicus του Ludwig Wittgenstein». Νέα Εστία 125 (1989), 573-579
Μπασάκος, Παντελής, «Η μετακριτική του Λ. Βιτγκενστάιν», Ο πολίτης 83 (1987), 40-51.
Κουκάκης Κώστας, «Η φιλοσοφική μεταγλώσσα (με αναφορές κύρια στον Tractatus Logico-Philosophicus του L. Wittgenstein) και ο ρόλος της φιλοσοφίας μετά τη ‘φιλοσοφία’», Ατραπός 3-4 (1986), 10-12.
Quinton Anthony, «Οι δύο φιλοσοφίες του Wittgenstein. Συζήτηση με τον Bryan Magee», Μετάφρ. Ζηνοβία Δρακοπούλου, Εποπτεία 97 (1985), 75-87.
Passmore John, «Το φιλοσοφικό κλίμα στο Καίμπριτζ την εποχή του Βίττγκενσταϊν», Μετάφρ. Ζηνοβία Δρακοπούλου, Εποπτεία 97 (1985), 59-74.
Hausmann Luise, «Ο Wittgenstein στην Αυστρία ως δάσκαλος δημοτικού». Μετάφρ. Ζηνοβία ρακοπούλου, Εποπτεία 97 (1985), 7-18.
Drury, M. O’C, «Συνομιλίες με τον Wittgenstein», Μετάφρ. Ζηνοβία Δρακοπούλου. Εποπτεία 97 (1985), 19-58.
Κωβαίος Κωστής, «Η γλωσσαναλυτική μέθοδος του Ludwig Wittgenstein», στο Ελληνική Φιλοσοφική Εταιρεία: Η φιλοσοφία σήμερα. (Πρακτικά του Β΄ πανελλήνιου συνέδριου φιλοσοφίας), Αθήνα., 1985,σελ.145-154
Κωβαίος Κωστής, «Το πρόβλημα των καθόλου και η θέση του στην ύστερη φιλοσοφία του Wittgenstein». Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 1 (1984), 172-185.
Βουδούρης, Κωνσταντίνος, «Πλάτων και Wittgenstein. Ιδιαίτερη αναφορά στο πρόβλημα περί των καθόλου όντων». Ελληνική Φιλοσοφική Επιθεώρηση 1 (1984), 27-38.
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν

Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα
Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν
Austrian Ludwig Wittgenstein Society
British Wittgenstein Society --British Wittgenstein Society: Ιστοσελίδα με διασυνδέσεις σε κριτικές παρουσιάσεις βιβλίων για τον Βίττγκεστάϊν, οπτικοακουστικό υλικό, δημοσιεύσεις
Cambridge Wittgenstein Archive -- Αρχείο Βιτγκενστάιν
Βιβλιοθήκη του Trinity College -- Συλλογή κειμένων.
Ludwig Wittgenstein (1889-1951) -- Πηγή για υλικό σχετικά με τον Βιτγκενστάιν.
Tractatus Logico-Philosophicus I -- Το έργο στην αγγλική μετάφραση (Project Gutenberg)
Tractatus Logico-Philosophicus II -- Υπερκείμενο με την αγγλική (μφ. C.K. Ogden) και γερμανική έκδοση.
Η οικία Βιτγκενστάιν στη Βιέννη
Wittgenstein Portal
Stanford Encyclopedia of Philosophy
Σύνδεσμοι και πλούσιο πληροφοριακό υλικό για τη ζωή και το έργο του
Αρχείο Βιτγκενστάιν του Πανεπιστημίου του Μπέργκεν
Υπομνηματισμένος κατάλογος δημοσιεύσεων για τον Βίττγκενστάϊν από την Βρεττανική Εταιρεία για τον Βίττγκενστάϊν
Θανάσης Σακελλαριάδης, Η Καντιανή επιρροή στο πρώϊμο έργο του Wittgenstein [Η Kimberly Cornish, στο βιβλίο της The Jew of Linz (1998), ισχυρίζεται πως ο Βιτγκενστάιν και ο Χίτλερ γνωρίζονταν πολύ περισσότερο μεταξύ τους και πως μέσα από την ανταγωνιστική τους σχέση καλλιεργήθηκε ο αντισημιτισμός του Χίτλερ. Κατά τον βιογράφο του Βιτγκενστάιν, Ray Monk, συνυπήρξαν στο ίδιο γυμνάσιο την περίοδο 1904-1905, ωστόσο είχαν διαφορά δύο σχολικών τάξεων, καθώς ο Χίτλερ είχε αποτύχει σε μία χρονιά ενώ ο Βιτγκενστάιν αντιθέτως είχε κερδίσει ένα χρόνο. Τα συμπεράσματα και η έρευνα της Cornish παραμένουν έντονα αμφιλεγόμενα. ]
Παπαδημητρίου, Εμμανουέλα Νικολάου, Η μεταφυσική στο πρώιμο έργο του Ludwig Wittgenstein, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής, 2009[2]
Πηγή https://el.wikipedia.org

Τετάρτη 30 Απριλίου 2014

ΚΩΣΤΑΣ ΑΞΕΛΟΣ: 1924 - 2010 Μοναχικός, ασυμβίβαστος και πέραν των ιδεολογιών


ΚΩΣΤΑΣ ΑΞΕΛΟΣ: 1924 - 2010 Μοναχικός, ασυμβίβαστος και πέραν των ιδεολογιών

Ηράκλειτος, Χέγκελ, Μαρξ, Χέλντερλιν, Ρεμπό, Νίτσε, Φρόιντ και Χάιντεγκερ. Με αυτή τη σειρά ανέφερε ο στοχαστής Κώστας Αξελός τα ονόματα από τον χώρο της φιλοσοφίας, της διανόησης και της λογοτεχνίας που επηρέασαν τη σκέψη του. Οσοι τον γνώρισαν από κοντά, μιλούσαν για έναν μοναχικό «λύκο», ο οποίος χαιρόταν να είναι ελεύθερος από συμβάσεις.

Ο κορυφαίος Ελληνας και οικουμενικός φιλόσοφος πέθανε στο Παρίσι στα 86 του χρόνια

Φύσει και θέσει αντισυμβατικός, ενώ δίδαξε από το 1962 ώς το 1973 στη Σορβόνη, δεν πήρε ποτέ θέση καθηγητή. Όπως έλεγε ο ίδιος, «το πανεπιστήμιο δεν είναι ο χώρος της ριζικής σκέψης».

Πάντα όμως παρέμενε ένας μεγάλος ερωτικός: με τη δημοσιογράφο, πρώην ευρωβουλευτή και μεταφράστρια στα ελληνικά των έργων του, Κατερίνα Δασκαλάκη είχε μια σχέση αγάπης και αφοσίωσης που κράτησε περί τα τριάντα χρόνια.

Ο Κώστας Αξελός, ένας μεγάλος Ελληνας και μεγάλη διεθνής προσωπικότητα, πέθανε χθες σε ηλικία 86 ετών από φυσικά αίτια. Η κηδεία του θα γίνει την ερχόμενη Πέμπτη, στις 2.30 το μεσημέρι, στο κοιμητήριο Μονπαρνάς του Παρισιού. Τελευταία του δημόσια εμφάνιση στην Ελλάδα έγινε τον περασμένο Μάρτιο, όταν αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Φιλοσοφίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.

Τον Απρίλιο του 2000 είχε πάρει την ίδια τιμητική διάκριση από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Ηρακλείτειος φιλόσοφος

Το στίγμα του «ηρακλείτειου φιλοσόφου» τού το έχει δώσει ο μελετητής Πιερ Νομπέρ: «Προβλέπει ένα μέλλον τεχνο-γραφειοκρατικό και καπιταλο-σοσιαλιστικό, το οποίο θα είναι η μοίρα όλου του πλανήτη. Βλέπει σ' αυτό το γίγνεσθαι -σ' αυτό το μέλλον- έναν αστερισμό του παιχνιδιού του κόσμου, έναν αστερισμό της παγκόσμιας περιπλάνησης. Απαισιοδοξία; Προκλητικό, με κάθε έννοια του όρου, το διάβημα αυτό απογυμνώνει».

Γεννήθηκε στους κόλπους μεγαλοαστικής οικογένειας των Αθηνών, στις 26 Ιουνίου 1924. Για τα παιδικά του χρόνια έγραφε η παιδική του φίλη, Λίζα Πετρίδη:

«Είχα πάντα μια "φιλία" (με την αρχαιοελληνική σημασία της λέξεως) και μια συγκίνηση για τον Κώστα, εξαιτίας των παιχνιδιών του Ζαππείου. Συγχρόνως, όμως, κι ένα φόβο. Φόβο γιατί αυτό το ζωηρό παιδάκι, με το ευκίνητο σώμα και τα λαμπερά μάτια, έγινε ένα αγοράκι κι ένας έφηβος πολύ επιθετικός. Οχι με την τρέχουσα σημασία της λέξεως. Αλλά μπορούσε να κάνει ή να πει κάτι το τόσο αναπάντεχο, απρόοπτο ή παράλογο, που να μην ξέρεις από πού σου έρχεται».

Τελείωσε ελληνικό γυμνάσιο, ενώ παράλληλα παρακολούθησε μαθήματα γαλλικών και γερμανικών στο Γαλλικό Ινστιστούτο και στη Γερμανική Σχολή. Γράφτηκε στη Νομική, αλλά ο δεύτερος μεγάλος πόλεμος δεν τον άφησε να την τελειώσει. Από τα δεκαεπτά μέχρι τα είκοσι ένα του χρόνια πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση, από τις τάξεις του ΚΚΕ, ως οργανωτής, δημοσιογράφος και θεωρητικός του κομμουνιστικού κινήματος (1941-1945).

Θυμόταν για την περίοδο αυτή: «Το ΚΚΕ μού είχε αναθέσει μια αποστολή. Να επηρεάσω τον Κορνήλιο Καστοριάδη, ο οποίος ανήκε στους τροτσκιστές. Τη μοναδική φορά που συναντηθήκαμε καταλάβαμε ότι και ο Καστοριάδης είχε την αντίστοιχη εντολή. Να φέρει εμένα στις τάξεις των τροτσκιστών».

Γρήγορα βρέθηκε ανάμεσα στις συμπληγάδες της διαγραφής του από το Κομμουνιστικό Κόμμα και του κυνηγητού του από το κράτος της Δεξιάς, που τον καταδίκασε ερήμην σε θάνατο. Μαζί με άλλους εκατό διανοούμενους κατέφυγε με το καράβι «Ματαρόα» στο Παρίσι. Από τα τέλη του 1945 ώς το τέλος της ζωής του εκεί έζησε. Εγινε η πόλη-μοίρα του.

Σπούδασε φιλοσοφία στη Σορβόνη και αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του, εργάστηκε ως ερευνητής στο Φιλοσοφικό Τμήμα του CNRS και εκπόνησε στην Ecole Pratique des Hautes Etudes (ώς το 1959) δύο διδακτορικές διατριβές: «Ο Ηράκλειτος και η φιλοσοφία» και «Ο Μαρξ, στοχαστής της τεχνικής».

Καταλυτική ήταν η συμμετοχή του στο περιοδικό «Arguments» («Επιχειρήματα») και η διεύθυνση, από το 1960, της ομώνυμης σειράς στον εκδοτικό οίκο «Les Editions de Minuit». Σ' αυτήν βρήκαν στέγη η φιλοσοφική σκέψη, η πολιτική, η ψυχολογία, η ψυχιατρική, η γλώσσα, η ιστορία, οι τέχνες.

Το πρώτο έργο του κυκλοφόρησε στα ελληνικά, από τις εκδόσεις «Παπαζήση», το 1953: ήταν οι «Φιλοσοφικές δοκιμές». Το μεγαλύτερο μέρος τού έργου του απλώθηκε σε τρεις τριλογίες, όπως τις χαρακτήριζε: «Το ξετύλιγμα της περιπλάνησης» (1961-1964), «Το ξετύλιγμα του παιχνιδιού» (1969-1970), «Το ξετύλιγμα μιας αναζήτησης» (1969-1979). Μείζονες καταθέσεις του θεωρούνται η «Ανοιχτή Συστημική» (1984) και οι «Μεταμορφώσεις» (1991). *

vs Σαρτρ

Πασίγνωστη η διένεξή του με τον Σαρτρ, τον οποίο εγκαλούσε για μη πρωτότυπη σκέψη. Ο Σαρτρ με τη σειρά του τον κατηγορούσε επειδή είχε εγκαταλείψει τον κομμουνισμό.

«Μας έμαθε να μη φοβόμαστε...»

«Ο Κώστας Αξελός υπήρξε ένας τολμηρός στοχαστής, ανήσυχος δημιουργός και μαχητής ιδεών, ανοίγοντας νέα μονοπάτια στην κατανόηση του κόσμου.

Εμπνευσμένος δάσκαλος, δίδαξε με το ήθος και την ακεραιότητά του να μη φοβόμαστε πνευματικές συγκρούσεις, ακόμα και με τον εαυτό μας». Τη μεστή δήλωση έκανε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κάρολος Παπούλιας, σε συλλυπητήριο τηλεγράφημά του, χθες, προς τους οικείους του Αξελού.

Δήλωση για τον θάνατο του Ελληνα στοχαστή, έκανε, όμως και ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου, αναφέροντας μεταξύ άλλων ότι «με το πλούσιο έργο του, έφερε τη σύγχρονη ελληνική σκέψη στις κορυφές του παγκόσμιου πολιτισμού. Το έργο αυτό, θα αποτελεί πάντα παράδειγμα και πρόκληση στην περιπέτεια της σκέψης».

«Γνήσιο διανοούμενο», με «ελεύθερη σκέψη και ασυμβίβαστο πνεύμα», χαρακτήριζε τον Κώστα Αξελό στη δική του δήλωση ο πρόεδρος της Ν.Δ. Αντώνης Σαμαράς. «Το έργο του», πρόσθετε, «φωτίζει το πνεύμα, πέρα από ιδεολογικά "τείχη" (...) Και είναι σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ».

Σε ανακοίνωσή του και ο Συνασπισμός εκφράζει τη θλίψη του για την απώλεια του Αξελού και τη βεβαιότητα ότι το «έργο του αποτελεί παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές».


«Δεν ξεφυτρώνουν οι φιλοσοφίες σαν μάρκες σαρδέλας»

Είπε:

* «Ο άνθρωπος είναι σαν ένα παιδί που περιμένει να τού χαρίσουνε πάρα πολύ ωραία παιχνίδια κι όταν δεν μπορούν να τον ικανοποιήσουν, αρχίζει να κλαίει, να παραπονιέται, να ζητάει κατανόηση, τρυφερότητα».


* «Ο σημερινός κόσμος όταν εκφράζεται πολιτικά θα έπρεπε να αποκλείει όλες τις δικτατορικές μορφές, λαϊκού είτε θρησκευτικού τύπου, και τις ολιγαρχίες -γιατί ό,τι ονομάζουμε σήμερα δημοκρατίες είναι ένα σύνολο από ολιγαρχίες».


* «Οι Ελληνες θα 'πρεπε να σκεφτούν την Ελλάδα πολύ βαθύτερα, να τη ζήσουν βαθύτερα και να μην αρκούνται στο κύλισμα της ζωής».


* «Νέες φιλοσοφίες δεν υπάρχουν. Δεν ξεφυτρώνει κάθε εφτά χρόνια μια νέα φιλοσοφία σαν μια νέα μάρκα σαρδέλας».


* «Η σκέψη που προσπαθώ να ξετυλίξω στέκεται πέρα από την αισιοδοξία και την απαισιοδοξία, τις ελπίδες και την απελπισία, τη χαρά και τη λύπη».


* «Ακούω Μπαχ, Μότσαρτ ή ένα απλό λαϊκό τραγούδι ή ένα κομμάτι τζαζ. Η μουσική δεν παριστάνει δρώμενα, δεν δείχνει τίποτα, ούτε το καλό ούτε το κακό, γιατί είναι μία από τις γνησιότερες εκφράσεις του κόσμου τού ίδιου».

Από συνεντεύξεις στη Σίσσυ Αλωνιστιώτου και στον Βασίλη Κ. Καλαμαρά.


Βιβλία του στα ελληνικά


«Ο Ηράκλειτος και η φιλοσοφία», «Γράμματα σ' ένα νέο στοχαστή» («Εξάντας») «Ο Μαρξ στοχαστής της τεχνικής» («Καστανιώτης»), «Προς την πλανητική σκέψη», «Για μια προβληματική ηθική», «Ανοιχτή συστηματική», «Μεταμορφώσεις», «Αυτή η διερώτηση», «Αινιγματικές απαντήσεις» («Εστία»), «Γιατί σκεφτόμαστε;



Τι να πράξουμε;», «Αυτοβιογραφικές σημειώσεις», «Η εποχή και το ύπατο διακύβευμα», «Το άνοιγμα στο επερχόμενο και Το αίνιγμα της τέχνης. [Επιτομή δύο διαλέξεων]» («Νεφέλη», 2009).



Το τελευταίο του βιβλίο, «Αυτό που έρχεται», θα κυκλοφορήσει από την «Εστία».

Του ΒΑΣΙΛΗ Κ. ΚΑΛΑΜΑΡΑ, Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 5 Φεβρουαρίου 2010
http://dytikosanemos.blogspot.gr/2010/02/1924-2010.html

Κώστας Αξελός

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια


Ο Κώστας Αξελός (26 Ιουνίου 1924 - 4 Φεβρουαρίου 2010) ήταν σύγχρονος Έλληνας στοχαστής και φιλόσοφος και καθηγητής φιλοσοφίας. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε 19 γλώσσες[1]. Το Μάρτιο του 1992 ανακηρύχθηκε διδάκτορας του Παντείου Πανεπιστημίου[2]. Στις 14 Απριλίου 2000, αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Στις 5 Μαρτίου 2009, αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτωρ του τμήματος Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής τουΑριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Υπήρξε Αντιστασιακός ως μέλος του ΚΚΕ.

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε στην Αθήνα και ήταν γιος του Μιλτιάδη Αξελού, παθολόγου, διευθυντή κλινικής στον Ευαγγελισμό και η μητέρα του, Κωνσταντίνα, καταγόταν από την παλιά αθηναϊκή οικογένεια Ξηροταγάρου.[2] Ακολούθησε σπουδές Νομικής και κατά την περίοδο της ναζιστικής κατοχής, πολέμησε στην Εθνική Αντίσταση[1]. Εντάχθηκε στην ΟΚΝΕ το 1941 και έγινε ανώτερο στέλεχος του ΚΚΕ και διαφωτιστής σε θέματα προπαγάνδας. Πολέμησε στα Δεκεμβριανά και φυλακίστηκε τραυματισμένος στο Χασάνι όπου καταδικάστηκε σε θάνατο για τις συμμετοχή του και τις πράξεις του στον ΕΛΑΣ σπουδάζουσας. Απέδρασε κολυμπώντας. Αν και αρκετά μεταγενέστερα κατεφέρθηκε κατά της δράσης του ΚΚΕ το καιρό της Κατοχής, εν τούτοις θεωρείται διερευνητέος και ο ρόλος που έπαιξε στην υπόθεση Κίτσου Μαλτέζου[3] ενώ πήρε μέρος στην ανατίναξη κτιρίων στα Δεκεμβριανά[4]. Το 1945 εγκαταλείπει μόνιμα την ενεργή πολιτική και διαγράφεται από τις τάξεις του ΚΚΕ[5]. Λόγω των διώξεων του από το κράτος καθώς καταζητούταν μετέβη με το πορτογαλικό πλοίο Ματαρόα από τον Πειραιά στο Παρίσι, όπου έμελλε να εγκατασταθεί μόνιμα, μέχρι τον θάνατό του το Φεβρουάριο του 2010. Συνεπιβάτες σε αυτό το πλοίο ο Κορνήλιος Καστοριάδης και ο Κώστας Παπαϊωάννου, που μαζί με διακόσιους ακόμα (ανάμεσα στους οποίους και οι Μέμος Μακρής, Μιμίκα Κρανάκη) είχαν εξασφαλίσει, με την βοήθεια του Οκτάβιου Μερλιέ (Octave Merlier), υποτροφία του Γαλλικού Ινστιτούτου από την γαλλική κυβέρνηση. Σπούδασε φιλοσοφία στη Σορβόνη και δίδαξε από το 1962 ως το 1973 ως καθηγητής. Επίσης, ήταν αρχισυντάκτης του περιοδικούArguments.[6]
Φιλοσοφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Με διαμεσολαβητές τους Προσωκρατικούς, ο Κώστας Αξελός προσπαθεί να συμφιλιώσει τον Μαρξ με τους Νίτσε, Φρόιντ και Χάιντεγκερ, αναζητώντας πολυδύναμο παρατηρητήριο για την κατόπτευση των προβλημάτων της μεταμαρξιστικής εποχής. Ήδη με τα πρώτα κείμενα, στρέφεται προς τη στοιχειοθέτηση μιας βιοθεωρίαςπου να καθίσταται πράξη στον στίβο μιας ελεύθερης και δημοκρατικής πολιτείας, έστω κι αν ο δρόμος που οδηγεί σ' αυτήν συνεπάγεται τη βίαιη κοινωνική διαλεκτική της επαναστατικής ανατροπής. Δεν αποφεύγει τη γοητεία του αποσπασματικού λόγου που διέσωσε τη σκέψη του Ηράκλειτου, με την αξίωση πάντως να μελετηθεί στη συνάφειά του με το «πνεύμα του καιρού του» και να αποτιμηθεί με ακρίβεια η «ευεργετική» του επίδραση στο έργο του Ένγκελς και του Μαρξ. Συναφώς αιτιολογεί το αυξανόμενο ενδιαφέρον της σύγχρονης έρευνας για τους Προσοφιστές και γενικότερα για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, ορίζοντας τη φιλοσοφία ως μέθοδο αντικρίσματος των νόμων της κίνησης της φύσης, της ιστορίας και του πνεύματος και θυμίζοντας στο σημείο αυτό το Anti-Dühring (1952).

Έχει εγκατασταθεί στη Γαλλία ο Αξελός, όταν για την προβληματική σχέση του ανθρώπου με την ιστορία συμπλησιάζει τον Ένγκελς και τον Μαρξ με τους Νίτσε και Φρόιντ. Προνομιακό πεδίο γι' αυτή τη συνάντηση αναδεικνύονται τα Οικονομικο-φιλοσοφικά χειρόγραφα του Μαρξ με ερεθιστική αιχμή το νόημα και τις μορφές της «αποξένωσης». Στην οικονομική και κοινωνική σφαίρα, εντοπίζονται οι επιπτώσεις του καταμερισμού της εργασίας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κεφαλαίου, τουχρήματος και της βιομηχανίας, που μεταμφιέζει σε «πολιτισμό» την «ωμή κατάσταση της βαρβαρότητας των αναγκών». Οι σχέσεις των δύο φύλων, επίσης η «εξωτερίκευση» του ανθρώπου σε μια «ξένη πραγματικότητα», η μετατροπή του «είναι» σε «έχειν», η μετάβαση από το «πραγματικό» στο «αφηρημένο» (ενόσω η «Λογική είναι το χρήμα του πνεύματος») και από την αλήθεια στην «αποξένωση της αυτοσυνείδησης» συναποτελούν εκφάνσεις της «Entfremdung». Η τελευταία μπορεί να αρθεί μόνο με την οικοδόμηση της κομμουνιστικής κοινωνίας ως «θετικής αναίρεσης της ατομικής ιδιοκτησίας». Τότε αναμένεται να ξαναγεννηθεί ο «ολόκληρος Άνθρωπος», που θα συνταιριάζει την ελευθερία με την αναγκαιότητα του «ατόμου και του γένους», τις φυσικές με τις ιστορικές επιστήμες, καταργώντας έτσι τις «ψευδείς ιδεολογίες και την αφηρημένη φιλοσοφία» (1952).

Ακολουθώντας το παράδειγμα του δασκάλου του Χάιντεγκερ, φιλοσοφεί μέσω της γλώσσας, συχνά χρησιμοποιώντας μια συνεχή ροή αφοριστικών προτάσεων για να υποδηλώσει τα σημεία με τα οποία αφουγκραζόμαστε το «παιγνίδι του κόσμου». Με την ίδια σκευή πλησιάζει τους «ορίζοντες του κόσμου», αποκρυπτογραφεί τα «μυθολογικά στοιχεία» του μαρξισμού και ιδίως αναγγέλλει την έλευση της «μεταϊστορίας», που διαχέεται προδρομικά στην «τελειωμένη ­ διατηρημένη, μηδενισμένη, ξεπερασμένη, κοινωνικοποιημένη, πλανητικοποιημένη ­ υποκειμενικότητα» (1964).

Κατά την εκδοτική πρόθεση του Αξελού, οι δύο διδακτορικές διατριβές και το βιβλίο του "Προς την πλανητική σκέψη" (1964) αποτέλεσαν την πρώτη τριλογία των γραπτών του στα γαλλικά με τίτλο «Η εκδίπλωση της περιπλάνησης» («Le deploiement de l' errance»).

Στους κόλπους της σημερινής εποχής η σκέψη και ο κόσμος αναδύονται πλανητικά, ως ψηλάφηση και ως πραγματικότητα ενός «αθέατου ορίζοντα όλων των ενδοκοσμικών πραγμάτων» (1964), με αποτέλεσμα να στοιχείται η διαρκής περιπλάνηση προς τη θρυμματισμένη «ολότητα» που περιβάλλει τον άνθρωπο και που με τη σειρά της γίνεται «ερωτηματικό του παιγνιδιού» μ' αυτήν (1964). Την αίσθηση βέβαια αυτή αποκομίζει η δεύτερη τριλογία που τιτλοφορείται «Η εκδίπλωση του παιγνιδιού» («Le deploiement de jeu») και περιλαμβάνει τις συνθέσεις: "Το παιγνίδι του κόσμου" (1969), "Για μια προβληματική ηθική" (1972) και "Συμβολή στη Λογική" (1977).

Η τρίτη τριλογία φέρει τον τίτλο «Η εκδίπλωση μιας έρευνας» και απαρτίζεται από τα βιβλία: "Επιχειρήματα μιας έρευνας" (1969), "Ορίζοντες του κόσμου" (1974) και"Προβλήματα του διακυβεύματος" (1979). Τον απασχολεί το δίπολο Μαρξ και Φρόιντ, το οποίο ο Αξελός ουδέποτε αντιμετώπισε με την αμεριμνησία του πατροκτόνου, από τότε που διακήρυττε ότι πρέπει να «απελευθερώσουμε τις ακμαίες δυνάμεις» που περιέχουν ο μαρξισμός και ο φροϋδισμός (1964) ως τις «αυτοβιογραφικές» του σημειώσεις, στις οποίες υπογραμμίζει ότι «μένει να ξαναρωτήσουμε, να προεκτείνουμε τις μαρξικές και φροϋδικές διαισθήσεις» (1997). Στο επίκεντρο των αναζητήσεών του εξακολουθεί να βρίσκεται το «παιγνίδι του συνόλου των συνόλων», ιδίως στη συνάρτησή του με το ερώτημα για το «τέλος της ιστορίας». Τούτο αναδιατυπώνεται απερίφραστα ως εξής: «Δεδομένου ότι όλα έχουν ήδη ειπωθεί και αντικρουσθεί, σε μια συγκεκριμένη γλώσσα, τη γλώσσα κυρίως της μεταφυσικής φιλοσοφίας και τη γλώσσα της αντιφιλοσοφίας που ανατρέπει τη μεταφυσική, υπάρχει ακόμα κάτι τι να ειπωθεί ­ και σε ποια γλώσσα;» (1974).

Έτσι, το ερώτημα για το «τέλος της φιλοσοφίας» και συναφώς για το «τέλος της ιστορίας», στο πλαίσιο της πρακτικής που ανταποκρίνεται στο «παιγνίδι του κόσμου», δεν μπορεί παρά να εκφέρεται κάθε φορά εξαρχής, σ' έναν ορίζοντα που θα «διαρκέσει αναμφισβήτητα ­ για όποιον ξέρει να βλέπει, να διαβλέπει και να προβλέπει ­ πολύ μεγαλύτερο χρόνο από την καθαυτό Ιστορία» (1993). Τι είναι αυτό που απομένει και αναστέλλει το «τέλος» ως τελείωση και ως τελευτή των σχέσεών μας με τον κόσμο; Μάλλον η «ένταση της σκέψης που αναθεωρεί τα πάντα», η «συνάντηση μέσα στο ρήγμα του ερωτισμού, η κατάκτηση του φευγαλέου, η κατάπληξη μπροστά σε ορισμένες στιγμές, η οξυδερκής συμβολή στις μάχες της πολιτικής πρωτοπορίας», γιατί σε κάθε περίπτωση το «παιγνίδι του κόσμου» είναι «πιο δυνατό από τον μηδενισμό» (1969). Το διακύβευμα, ως αδιάπτωτη παιγνιώδης συνεπαφή ανθρώπου και κόσμου, δεν προεξοφλεί κάποια αναδίπλωση της «σκεπτόμενης ομιλίας» ή της «ομιλούσας σκέψης», ακόμη κι αν θα μπορούσε να διερευνηθεί μήπως στον υπάρχοντα κόσμο, «όπου γίνεται πολύς θόρυβος για το τίποτα, μια κάποια διέξοδος θα ήταν να μην πούμε τίποτα». Το «παιγνίδι συνεχίζεται» στα χέρια του «ποιητικού δαίμονα της σκέψης» απέναντι σε μια κοινωνία που διατηρείται «ανυπόφορα μέτρια και απατηλή» (1979).

Μετά την ολοκλήρωση της τρίτης τριλογίας δημοσιεύεται η Ανοιχτή συστηματική (1984) ως προέκταση των αντιλήψεων που είχε εκθέσει ως τότε ο Αξελός για τα «ανοίγματα του κόσμου», με έναν τρόπο σύλληψης και γραφής επίσης «διαφορικό και ενοραματικό» που αγκαλιάζει το «παιγνίδι του κόσμου», δηλαδή ό,τι δεν υπάρχει και ωστόσο «κατακλύζει και υπερβαίνει άτομα και ιστορικές κοινωνίες» και με επιπρόσθετη τώρα την υπογράμμιση του «τρισδιάστατου ορίζοντα που επιτρέπει το «άνοιγμα του χρόνου παρελθόντος - παρόντος - μέλλοντος» (1984). Η αίσθηση της ανάγκης να γίνει το «επόμενο βήμα», ακόμη και πέρα από τους γνώριμους ορίζοντες της «περιπλάνησής» του που κατά το «παιγνίδι του χρόνου» δεν τον διευκόλυναν να «κρυσταλλώνει το είναι» ή να θέτει την «ολότητα» (1964), τον ωθεί στην αναστοχαστική προσέγγιση του «επαγγέλματος του στοχαστή», στην παροχή αποσαφηνίσεων ως προς τα θεωρήματα που καλλιέργησε και ιδίως σε μια παιδαγωγική συνόψιση των αναζητήσεών του. Έτσι, στα Γράμματα σ' ένα νέο στοχαστή (1996) προσπαθεί να προσφέρει «ένα είδος προσανατολισμού» στην ερωτηματοθεσία για τον «λαβύρινθο του κόσμου» με κλειδιά τις «διιστορικές» λέξεις που ενυπάρχουν σε μια σκέψη χωρίς «καμιά οριστική λύση» και συνάμα χωρίς «καμιά παρηγοριά», μια και το «παιγνίδι του κόσμου» τρέφει και καταστρέφει όλες τις τελευταίες λέξεις (1996).

Ανεξάρτητα από το ποιο παρατηρητήριο εποπτεύει κανείς τα κοινωνικά δρώμενα της εποχής του και συναφώς ανατέμνει τη θεωρητική σκέψη που τα προσεγγίζει, επιβάλλεται να επισημανθεί ότι η φιλοσοφική παρουσία του Κώστα Αξελού στη διεθνή σκηνή των ιδεών κατέκτησε επάξια μια ξεχωριστή θέση, τόσο με την εκφραστική του όσο κυρίως με τη σύστοιχη επιλογή των θεμάτων που αποτέλεσαν τον πυρήνα της σκέψης του. Στο «παιγνίδι του κόσμου» συμπυκνώνεται ο πλούτος των παρατηρήσεων που προσκομίζει η «ενιαία και ενοραματική σκέψη» (1984), κατά την «περιπλάνησή» της σε μια «ανοιχτή ολότητα» που συνιστά τη «συνδυαστική των εξουσιών του κόσμου» (1984). Ταυτόχρονα, κατά την αδιάκοπη αναμέτρηση με «ό,τι σκέφθηκε ως τώρα η ανθρωπότητα» (1993) κατανοεί την οφειλή του προς τον Ηράκλειτο, τον Μαρξ, τον Φρόιντ και τον Χάιντεγκερ, για να μείνουμε στις κορυφές αυτής της συνάντησης. Ως προς την «είσοδό» του στον κόσμο της θεωρητικής ζωής έδωσε ο ίδιος, με την υπόμνηση βέβαια ότι δεν πρόκειται για «αιτιακό σχήμα», το περίγραμμα των προσδιορισμών αυτού του διακυβεύματος, στους οποίους συγκαταλέγονται ο «κοινωνικός περίγυρος» και η «ιστορική στιγμή» (1997).

Με υφάδι τον στοχασμό για τον φιλοσοφικό στοχασμό, το σύνολο σχεδόν των κειμένων του τακτοποιείται ως ένας ιδιογενής μετα-φιλοσοφικός επιλογισμός με την πρόθεση να μην «υπομένει παθητικά την εποχή» του: το «κάλεσμα που μας έχει εκτοξευθεί μας επιτάσσει να κοιτάμε και να βλέπουμε από κοντά και από μακριά» (1997). Η διακινδύνευση άλλωστε δεν γέρνει προς την πλευρά νομιμοποίησης του υπάρχοντος ούτε επιτελείται με την αμεριμνησία της αοχλησίας: «Το εν λόγω παιγνίδι είναι οτιδήποτε εκτός από παιγνιώδες και ευτράπελο. Οι σκέψεις και οι χειρονομίες που εκτοξεύονται μέσα στην περιπέτεια του "υπέρτατου ανοίγματος" είναι και παραμένουν παράνομες παρά τις μερικές και μεροληπτικές αναγνωρίσεις» (1997). Σε κάθε περίπτωση, όσοι «πλευροκοπούν το αδύνατο» παραγκωνίζουν και τη «θεατρικότητα» για ν' ανοίξουν τον δρόμο «σε μια ομιλία ποιητική και σκεπτόμενη, σε μια διάπυρη ζωή» (1997).
Παραπομπές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

↑ Jump up to:1,0 1,1 Σύντομη βιογραφία στο greekbooks.gr
↑ Jump up to:2,0 2,1 Το Βήμα, Μπακουνάκης Ν., Ο παράνομος στοχαστής, 21 Ιουλίου 1996.
Jump up↑ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΑΔΑΣ (ΚΚΕ) (1920-1950) Σύντοµη ιστορική αναδροµή από τον Υποναύαρχο Σωτήριο Γεωργιάδη ΠΝ, εα της Εταιρείας Μελέτης ελληνικής Ιστορίας
Jump up↑ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΜΠΑΫΡΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΜΦΥΛΙΑ ΣΥΡΡΑΞΗ 1944-1949 Ανδρέας Μακρίδης
Jump up↑ Κώστας Αξελός: «Για μας δεν υπήρχε ιερό και όσιο» Συνέντευξη στον Κωστή Κορνέτη
Jump up↑ Μακεδονία, Σπυριδοπούλου, Ε., ΚΩΣΤΑΣ ΑΞΕΛΟΣ “Ο κόσμος είναι ένα ανοιχτό όλον', 6 Μαρτίου 2009.
Βιβλιογραφία[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Μάριος Μπέγζος, Κώστας Αξελός. Το ΄Ανοιγμα της Σκέψης, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2002
Palmier, Jean-Michel, «Κώστας Αξελός: ο φιλόσοφος που θέτει μονάχα ερωτήματα». Μετάφρ. Δημήτρης Δούκαρης. Τομές 66 (1980), 8-9.
Delacampagne, Christian, «Κώστας Αξελός». Τομές 66 (1980), 10.
Νικολαΐδης, Αριστοτέλης, «Ο Κώστας Αξελός και το ερωτηματικό του σύμπαν». Τομές 66 (1980), 11-15
Νικολαΐδης, Ἀριστοτέλης, «Σκέψη καὶ πράξη στὸ ἔργο τοῦ Κώστα Ἀξελοῦ » , Τομές, 2-3 (1978), σσ. 7-10
Droit, Roger-Pol, Palmier, Jean Michel, «Κώστας Ἀξελός, στοχαστὴς τοῦ “παιχνιδιοῦ τοῦ κόσμου” » , Ἐποπτεία, 23 (1978), σσ. 489-491
Enthoven, Jean-Paul, «Ἀξελός: ὁ αἰώνιος παίχτης » , Τομές, 2-3 (1978), σσ. 11-12
Haviland, Eric, Κώστας Ἀξελός. Βίος στοχαστικός - Βιωμένη σκέψη, Ἀθήνα, Βιβλιοπωλεῖον τῆς " Ἑστίας", 1998
Lefebvre, Henri, «Ὁ κόσμος κατὰ τὸν Κώστα Ἀξελό » , Νέα Ἑστία, 150, 1737 (2001), σσ. 229-243
Lefebvre, Henri, Fougeyrollas, Pierre, Τὸ παιχνίδι τοῦ Κώστα Ἀξελοῦ, Ἀθήνα, Βιβλιοπωλεῖον τῆς " Ἑστίας", 1984
Εξωτερικοί σύνδεσμοι[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
Συνέντευξη στον Γιώργο Δουατζή, Καθημερινή, 14 Απριλίου 2009.
Κώστας Αξελός στο protoporia.gr
Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]
 Παρασκήνιο, Ο φιλόσοφος Κώστας Αξελός (Αρχείο ντοκιμαντέρ της Δημόσιας Τηλεόρασης - πρώην Ε.Ρ.Τ.)
 ΕΛΛΗΝΕΣ, ΟΙ, Κύκλος:02, ΚΩΣΤΑΣ ΑΞΕΛΟΣ (Αρχείο ντοκιμαντέρ της Δημόσιας Τηλεόρασης - πρώην Ε.Ρ.Τ.)
Κατηγορίες:
Έλληνες φιλόσοφοι
Φιλόσοφοι του 20ου αιώνα
Φιλόσοφοι του 21ου αιώνα
Έλληνες Αντιστασιακοί
Έλληνες κομμουνιστές
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%82_%CE%91%CE%BE%CE%B5%CE%BB%CF%8C%CF%82